Door Carel Brendel

Wouter Bos had nog wel de ambitie om het vierde kabinet-Balkenende op te blazen, maar niet meer de ambitie om als lijsttrekker de verkiezingen in te gaan. Job Cohen stond al geruime tijd in de coulissen klaar. De ambitieuze burgemeester van Amsterdam hoefde echter niet het mes in de rug van zijn partijleider te steken. Bos heeft zelf de handdoek in de ring gegooid om zijn roeping als zorgpapa te kunnen volgen. Via een onnavolgbaar staaltje oude politiek neemt Cohen het leiderschap over. Mijn eerste associatie was niet eens met het Kremlin, maar met interne paleiscoups in olielandjes als Qatar en Bahrein.

De eerste reacties zijn enthousiast en de eerste peilingen zijn bijna te mooi om waar te zijn. Cohen treedt naar voren op een moment dat de concurrentie zwaar in de problemen zit. Het land lijkt uitgekeken op premier Balkenende. Hiermee komt een eind aan de hardnekkige legende dat het CDA ongevoelig is voor politieke strubbelingen.

Geert Wilders heeft een trouwe supportersschare van rond de 25 zetels, die hem door dik en dun blijft steunen ondanks de drie k’s van de PVV: knieschot, koranverbod en kopvoddentax. Politiek omvat echter meer dan het opbouwen en vasthouden van een vaste aanhang. Een politicus moet ook in staat zijn om niet-aanhangers te overtuigen van zijn belangrijkste punt, in het geval van Wilders de ernst van de islamisering. Daarnaast moet een partijleider bondgenoten vinden om zijn belangrijkste doelen te bereiken.

Wilders mist volgens mij het statuur en het kader om een dergelijke doorbraak te verwezenlijken. Wel zal hij profiteren van de deelname van Cohen. In deze ’multicultiknuffelaar’ heeft Wilders een ideale tegenstander. Het idee dat het bij de komende verkiezingen vooral om de economie of het milieu zal gaan, kan bij het grof vuil met Wilders en Cohen samen in de ring.

Voor Alexander Pechtold is de komst van Cohen slecht nieuws. Nu wreekt zich de totale leegheid bij D66, dat alle problemen rond de multiculturele samenleving hardnekkig ontkent. Bij de PvdA heeft men tenminste nog over het onderwerp nagedacht. Cohen zal in eerste instantie vooral D66 leegeten. Ik vermoed dat ook Femke Halsema en GroenLinks terrein moeten prijsgeven.

De SP zou wel eens beter bestand kunnen zijn tegen de opkomst van Cohen. Deze partij heeft immers al veel ingeleverd. De harde SP-kern zit in de provincie, waar het voetvolk minder gevoelig is voor grachtengordelhypes. De proletarische aanhang zal ook minder enthousiast zijn over het geknuffel van Job. Ze woont in oude wijken waar het al lange tijd niet meer lukt om de boel bij elkaar te houden. Ik benieuwd of de nieuwe man Emile Roemer het aandurft om terug te grijpen naar de seculiere principes uit de oertijd van de SP.

Hier liggen kansen voor de SP, zeker nu de PvdA onder leiding komt van Cohen, die door kritisch partijlid Marcel Duyvestijn wordt omschreven als ‘de ideoloog van het Vogelarisme’. Wat dat betreft zet de PvdA onder Cohen de klok inderdaad weer tien jaar terug. We zullen meer dan ons lief is te maken krijgen met integratie via de moskee, compenserende neutraliteit en gescheiden loketten. Een stem op Cohen betekent allerhande concessies aan hoofddoekenbrigades, boerkinizwemsters en andere vormen van islamgedram. Op termijn betekent is dit rampzalig voor de PvdA, maar zo lang de kiezers deze koers niet afstraffen, is er geen hoop op verandering.

Alles wijst er op dat de PvdA voorlopig weer de leidende partij wordt op links. Maar of er onder Cohen ook een linkse meerderheid in zit? Die is er nooit geweest in Nederland, ook niet in de gloriedagen van Joop den Uyl.

De sleutel ligt op rechts, waar naast Wilders nog twee belangrijke spelers staan, Mark Rutte en Jan Peter Balkenende. Je zou verwachten dat de VVD het meeste zal profiteren van de voortijdige val van het kabinet en het geruzie tussen CDA en PvdA. Rutte heeft in theorie goud in handen. Ga maar na: het CDA in de verdrukking en verwarring, maar de PVV te wild en te radicaal voor een groot deel van het electoraat.

De VVD heeft alles in zich om te gaan fungeren als het redelijk alternatief op rechts. Maar op de een of andere manier komt het er niet uit met Rutte. Hoewel de VVD-leider het uitstekend doet in sommige debatten, weet hij zich nooit te verlossen van zijn softe Dijkstal-achtige imago.

Balkenende wordt door sommigen al afgeschreven. Tegen hen zou ik zeggen: onderschat hem nooit. Met een te wilde Wilders en een te tamme Rutte heeft ‘lame duck’ Balkenende nog alle mogelijkheden om zich uit de verlamming te bevrijden en na een afgetekende verkiezingszege af te koersen op een centrum-rechts kabinet.

‘Parijs is nog ver’ was een gevleugelde uitdrukking van wielrenner Joop Zoetemelk. Verkiezingsdag 9 juni is ook nog ver weg. Er gebeurt zo veel met zo’n hoge snelheid dat dit stukje alweer achterhaald kan zijn op het moment dat ik het op mijn website zet.

Geplaatst op 12 maart 2010