Door Carel Brendel

Als de nood het hoogst is en de wanhoop om zich heen grijpt, is de redding nabij. De Rotterdamse PvdA-chef Peter van Heemst heeft zijn reddingsboei gevonden in de ronselmail van Ronald Buijt, het raadslid van Leefbaar Rotterdam, dat een prominente rol speelde in het ontrafelen van het verkiezingsschandaal in de Maasstad.

Zoals Max Pam vandaag (11 maart) beschrijft in zijn Volkskrant-column probeerden stoute schoolkinderen vroeger hun straf te ontlopen door heel hard ’maar juf, hij heeft het ook gedaan’ te roepen. De door de wantoestanden op verkiezingsdag in verlegenheid gebracht Peter eist nu dat Marco en Ronald ook in de hoek worden gezet.

Een week lang was Van Heemst muisstil over de massale overtredingen van de Kieswet in de Rotterdamse stemlokalen. We hoorden hem niet toen er steeds meer berichten kwamen over kandidaten, die bijna tot in het stemhokje kiezers probeerden te beïnvloeden. De lokale partijbaas zweeg over vermiste stembussen en gestolen stembiljetten. Een week lang kwam hij niet verder dan wat denigrerend getwitter.

Maar nu de roep om een herstemming, en niet alleen om een hertelling, steeds luider wordt, is Van Heemst opeens één brok opgepompte verontwaardiging. In het Algemeen Dagblad noemt hij Leefbaar Rotterdam ‘ronduit schijnheilig’. Dat laatste kan wel waar zijn, maar uit de mond van Van Heemst klinkt het woord 'schijnheilig' wel heel ongeloofwaardig. De PvdA-voorman in het AD: “Vijf dagen lang hebben ze alle vermeende misstanden breed uitgemeten en dan vergeten ze dit te vertellen. Het is meten met twee maten.”

In het RTL Nieuws drong Van Heemst aan op vervolging. “Het is echt aan het openbaar ministerie om te kijken of hier sprake is van een strafbaar feit.” De partijchef werd op zijn wenken bediend. Opvallend snel werd vrijwel direct daarna bekend dat justitie inderdaad een onderzoek instelt. Het nieuws verspreidde zich vervolgens razendsnel door de Nederlandse media. De voortplantingssnelheid van PvdA-welgevallig nieuws is immers stukken hoger dan de snelheid van PvdA-onwelgevallig nieuws.

In zijn mail ging Ronald Buijt overigens behoorlijk over de schreef. Hij roept zijn vrienden en partijgenoten op om potentiële Leefbaar-aanhangers te bewegen tot het afgeven van een volmacht. “Heb je dus volmachten die je zelf niet kwijt kunt bij familie of vrienden graag direct contact opnemen met Ronald Buijt.”

Maar er zit een grote laag hypocrisie op de gespeelde verontwaardiging van Van Heemst. Uitgerekend de Rotterdamse PvdA beschikte bij de vorige raadsverkiezingen in 2006 over een ‘volmachtcoördinator’. Wat die functionaris precies uitvoerde? Geen idee. Maar vermoedelijk deed hij ongeveer het zelfde als Ronald Buijt dit jaar: het regelen van volmachten voor aanhangers, die zelf niet in staat zijn of de moeite willen nemen om naar de stembus te gaan.

Alle partijen zijn bij iedere verkiezing druk in de weer met machtigingen en met acties om bejaarde kiezers naar het stembureau te rijden. De grens tussen alle mogelijk hulp aanbieden en mensen actief bewegen om een volmacht af te geven is flinterdun. Wat dat betreft lijkt de regelgeving rond machtigingen een beetje op verordeningen tegen hoerenlopen: je mag wel met de auto door een tippelzone rijden, maar je mag de dames niet aanspreken - het ronselen van stemmen valt net zo moeilijk uit te bannen als de prostitutie.

Wat in elk geval niet mag is het ronselen van stemmen op de verkiezingsdag zelf in en om het stemlokaal. Wellicht kan het openbaar ministerie in zijn onderzoek ook de gebeurtenissen meenemen rond stembureau 331 aan de Putsebocht in deelgemeente Feijenoord. Voorzitter Jan Maat maakte hier al op 8 maart melding van ronselpraktijken in het stemlokaal door een Turks sprekende kandidaat. Waarom is het openbaar ministerie hier nog niet in gedoken? Zo moeilijk moet het toch niet zijn om de naam van de ronselende kandidaat te achterhalen?

Het AD, dat groot uitpakt met de ronselmail van Buijt, brengt vandaag ook een kleiner stuk over de ronselpraktijken in Feijenoord. Kop: ‘Dit is in Turkije normaal’. Citaat: “Ja, in de Rotterdamse wijk Feijenoord gingen sommige bloedfanatieke PvdA-kandidaten vorige week over het schreef om stemmen te werven bij de raadsverkiezingen. Dat geluid klinkt in de Turkse koffiehuizen rond het Afrikaanderplein. Maar, luidt het excuus: het ronselen ging niet ten koste van andere partijen. ’Iedereen stemt hier sowieso PvdA.’ ”

Dat 'iedereen' valt bij nader inzien mee, want in het bewuste stemdistrict is 38,3 procent van de stemmen niet op de PvdA uitgebracht. Bovendien worden natuurlijk ook kandidaten van de PvdA zelf benadeeld door zoiets. Ondanks de Turkse coup, waardoor veel Turkse kandidaten in de top-10 waren gezet, telde de lijst nog enkele kandidaten van Marokkaanse of autochtone afkomst. Zij zijn wel degelijk de dupe van deze fraude.”

“De beschuldigde kandidaat met Turkse wortels ontkent”, schrijft het AD. “Hij is het er evenmin mee eens dat hij vorige week uit het stembureau werd gezet omdat hij in strijd met de regels campagne voerde. ’Geklets’, zegt hij over de informatie, die deze krant uit betrouwbare bron ontving.”

Het AD onthult niet de naam van de PvdA-kandidaat, maar als de officier van justitie net zo hard loopt als in de zaak tegen Leefbaar Rotterdam, dan moet het achterhalen van de naam van deze verdachte een koud kunstje zijn.

Nog een tip aan het openbaar ministerie: duik eens in de activiteiten van een promotieteam van Your World, het zwaar gesubsidieerde feestproject voor Rotterdamse jongeren. Leden van het promotieteam waren op 17 november 2009 aanwezig bij de presentatie van de kandidatenlijst van de PvdA. Een filmpje hiervan staat op het YouTube-kanaal van Het Vrije Volk.

Lijsttrekker Dominic Schrijer sprak zijn partijgenoten toe, waarbij de camera inzoomde op een groep in Your World-shirt gestoken jongeren. Schrijer kondigde aan dat de jongeren deur aan deur, huis aan huis gingen canvassen om de jongste kandidaten van de PvdA onder de aandacht te brengen. Tijdens zijn toespraak ging Schrijer er van uit dat deze jongeren alleen op pad gingen voor de PvdA. Een van de betrokkenen moest de lijsttrekker er op attent maken dat het promotieteam ook op pad zou gaan voor andere partijen.

Schrijer gaf ongewild een onthullend inkijkje in zijn manier van denken. Voor de PvdA-leiding geldt het Sovjet-adagium dat partij en overheid samenvallen. Gesubsidieerde jongeren gaan vanzelfsprekend op pad voor de PvdA. En o ja, dat is waar ook, goed dat u me er aan helpt herinneren, ook nog een beetje voor andere partijen.

Your World meldde zelf het volgende: “De campagne begon gisteren bij de presentatie van de kandidatenlijst van de PvdA. De jongste kandidaat op de lijst daar is Janneke Hazelaar (26). Zij reageerde verheugd: Ik vind het fantastisch. Ik vind het een heel goed initiatief om jongeren meer bij de politiek te betrekken, en andersom. Ik ga er absoluut gebruik van maken.” Leest u mee, Commissie Onderzoek Geloofsbrieven?

Het canvassen voor de partij (o ja, ook nog voor andere partijen) had het gewenste resultaat. Want op 1 maart werd een aardverschuiving gemeld in het stemgedrag van Rotterdamse jongeren. Volgens een eigen onderzoek van het promotieteam kon de PvdA onder jongeren op 14 zetels rekenen, terwijl de aanhang van Leefbaar Rotterdam zou zijn gezakt van 9 naar 4 zetels.

Hopelijk stellen de Rotterdamse gemeenteraad of het openbaar ministerie een gedegen onderzoek in naar dit project, dat sterk riekt naar gesubsidieerd stemmen ronselen.

Misschien zijn alle toestanden rond het ronselen van machtigingen ook eens aanleiding om back to the basics te gaan op de verkiezingsdag zelf. Stemmen is een recht. Maar in een democratie mag je ook verwachten dat de kiezer er wat voor over heeft om zijn recht uit te oefenen. Dat hij of zij de moeite neemt om zich een klein beetje in de politiek te verdiepen. Bij dat recht hoort ook de bereidheid om zelf tijd vrij te maken voor de gang naar het stembureau, het liefst in de eigen wijk op het adres dat vermeld staat op de oproepkaart. Machtigingen moeten net als vroeger de uitzondering blijven.

Om zogenaamde 'drempels’ weg te nemen zijn in de loop der tijden allerlei nieuwe initiatieven genomen, bijvoorbeeld stembureaus op het station of op Schiphol. Een laatste voorbeeld van deze wildgroei komt ook weer uit Rotterdam. Voor feestende jongeren in Overschie werd in het holst van de nacht een stembureau opengesteld. Zodat ze - lekker makkelijk - met pilsje, pilletje of stickie in de ene hand, en rood potlood in de andere hand hun democratische recht konden uitoefenen.

Het feest van de democratie verwordt zo tot een jaarmarkt, waar de stem kan worden verkwanseld aan de best ronselende of promotende partij.

Geplaatst op 11 maart 2010