door Carel Brendel

Ahmed Aboutaleb heeft gesproken. Na de dringende adviezen van hoogleraar Rinus van Schendelen en zijn voorgangers Bram Peper en Ivo Opstelten zoekt de PvdA-burgemeester van Rotterdam dekking voor de opstekende storm. Vier dagen na zijn omstreden besluit om de verkiezingsuitslag in Rotterdam goed te keuren, vraagt Aboutaleb alsnog om een hertelling. Onder toezicht van de raadscommissie Onderzoek Geloofsbrieven vindt een integrale hertelling plaats die alle twijfels rond de juiste uitslag moet wegnemen.

De Engelsen hebben hier een mooie uitdrukking voor: too little, too late - te weinig en te laat. In Rotterdam gaat het immers niet alleen meer om foute tellingen, lege stembussen die achteraf toch weer vol blijken te zijn, verkeerde processen-verbaal en andere technische fouten. Het is overigens wel goed dat het hele telproces nog eens over wordt gedaan gezien de chaos in bijvoorbeeld de deelgemeente Hillegersberg-Schiebroek, waar slechts 3 van de 21 stembussen goed waren nageteld.

Inmiddels verplaatst de discussie zich naar het echte schandaal van de laatste verkiezingen: de misstanden in de stembureaus, het door de Kieswet uitdrukkelijk verboden assisteren van kiezers, het uitreiken van biljetten aan burgers met onvolledig ingevulde machtigingen, het ronselen van kiezers tot voorbij de drempel van het stemlokaal, de sfeer van bedreiging en intimidatie die in enkele delen van Rotterdam rond de verkiezingen hing.

Ahmed Aboutaleb wist dat dergelijke toestanden zich rond de verkiezingen konden afspelen. In februari 2009 kondigde hij strenge maatregelen aan om stemfraude te voorkomen. Daarbij stelde hij nadrukkelijk en terecht dat de Kieswet assistentie in het stemhokje verbiedt aan kiezers die problemen hebben met lezen en schrijven. De grote fout is dat Aboutaleb niets heeft gedaan om de naleving van zijn eigen beleid te garanderen op de verkiezingsdag zelf.

De stembureaus bleken op veel plaatsen bezet door vrijwilligers die de regels van de Kieswet moedwillig aan hun laars lapten. In strijd met de instructies van de burgemeester lieten ze toe dat meer kiezers tegelijk in het stemhokje stonden. Waar Nederlandse waarnemers over klagen als ze toezien op verkiezingen in Afghanistan of Azerbeidzjan, lieten ze toe in Rotterdam. Hoe funest dit is voor het democratisch verloop van verkiezingen, stond vandaag in een voortreffelijk artikel van Arjan Erkel in de Volkskrant.

Het toelaten van deze misstanden en later het bagatelliseren ervan heeft alles te maken met het nare klimaat rond deze verkiezingen. De PvdA onder Dominic Schrijer voerde een smerige campagne tegen Leefbaar Rotterdam, waarbij Marco Pastors volledig gelijkgesteld werd aan Geert Wilders, en die is zoals bekend weer een kruising van Adolf Hitler en Benito Mussolini. Als leidende politici de tegenstander voortdurend demoniseren, krijgen aanhangers vanzelf de neiging om allerlei regels op te rekken en onjuiste zaken door de vingers te zien ter wille van de goede zaak. Dat is voor mij de verklaring voor het feit, dat het in Rotterdam mogelijk was uren lang op veel plaatsen de Kieswet buiten werking te zetten.

Nu de zaak zo hevig is opgelopen, is een hertelling onvoldoende. Er moet een onafhankelijke onderzoekscommissie komen, die alle misstanden rond deze verkiezingen tot de bodem nagaat, en desnoods kan aanbevelen om nieuwe vrije en eerlijke verkiezingen uit te schrijven.

Aboutaleb loopt zware schade op door deze affaire. Hij beloofde een einde te maken aan de misstanden van 2006. Hij kwam op 3 maart veel te laat in actie. Hij wekte daarna de indruk de zaak zo snel mogelijk in de doofpot te willen stoppen, hoewel hij moest erkennen dat er van alles fout was gegaan op de ‘feestdag van de democratie’.

Dat hij nu toch een hertelling laat uitvoeren, is een overwinning voor de vrije bloggers op internet. Op sites als De Dagelijkse Standaard, Het Verraad van Links, Joost Niemöller en Het Vrije Volk stonden de berichten, die door de publieke omroepen niet of nauwelijks werden opgemerkt. De bloggers signaleerden fouten rond de telling en misstanden in de stemlokalen, terwijl de gevestigde media veelal pas later in actie kwamen.

Het Algemeen Dagblad is in deze kwestie de gunstige uitzondering. Het AD, en niet de zelfbenoemde kwaliteitskranten, zorgde tenslotte voor een doorbraak door de opmerkelijke opinies van Van Schendelen, Peper en Opstelten op te tekenen.

De media waren ook al afwezig toen in 2006 soortgelijke toestanden zich voordeden in Rotterdam en Amsterdam. In de hoofdstad kwam er daarna zelfs een onafhankelijk onderzoek van de Gemeentelijke Ombudsman. Zijn rapport leest als een generale repetitie van de misstanden, die vorige week in Rotterdam werden gesignaleerd. De titel luidde: ‘Onregelmatigheden op stembureaus door hulp bij stemmen’.

Het was een schokkend rapport, dat nauwelijks aandacht kreeg. Alleen het Parool schreef een korte kritische beschouwing naar aanleiding van het raadsdebat over deze kwestie. Toen ik op 3 februari 2010 aan deze kwestie herinnerde in een voorspellend blog met de titel ‘Waar blijven de waarnemers uit Zimbabwe?’ kwamen er hooguit wat lacherige reacties.

De journalistiek heeft geen subsidies van oud-minister Plasterk of bijzondere staatssteun nodig om kritisch in dergelijke kwesties te kunnen duiken. Het enige wat nodig is, is de wil om af te wijken van politiek en cultureel vastgelegde denkpatronen.

Geplaatst op 9 maart 2010

Update op 10 maart 2010