Door Carel Brendel

Parijs is nog ver, zei Joop Zoetemelk altijd. Hetzelfde geldt voor verkiezingsdag 9 juni. Drie weken voor de stembusgang staat echter wel vast, dat de koers een totaal ander verloop heeft dan door de strategen en voorspellers was voorzien.

Over het CDA kunnen we kort zijn. De snelle aanwijzing van Jan Peter Balkenende als lijsttrekker lijkt uit te lopen op een totale mislukking, al weet je dat nooit voor honderd procent zeker met deze politieke overlever. Eerst was er het gemor in de achterban over het voortgezette leiderschap van JPB. Daar bovenop kwam de affaire rond spindokter Jack de Vries. Het gevolg is dat de CDA wordt overvleugeld door de VVD en naar de derde plaats is verwezen, een rampzalig scenario voor een partij die altijd in het centrum van de macht stond.

Verrassender nog is de snelle afbladdering van Job Cohen. Kort na de val van het kabinet werd hij door de PvdA op het schild gehesen en door de media omarmd als de Nieuwe Grote Leider. Het volk zou ineens genoeg hebben van het gepolariseer van Geert Wilders en snakte naar een vaderlijke politicus, die mensen kon binden en de nare sfeer in het land zou kunnen doorbreken. In enkele weken verdubbelde de PvdA-aanhang in de peilingen van Maurice de Hond, een fenomenale prestatie na vier jaar malaise onder Wouter Bos.

Ongeveer een maand geleden begon de geoliede PvdA-campagne opeens te haperen. De strategie rond Job Cohen was vooral gebaseerd op een rechtstreeks duel om het premierschap met Geert Wilders. Dat voor de PvdA ideale tweegevecht kwam er niet. Vooral door eigen toedoen liep de PVV langzaam maar zeker terug om te stabiliseren rond 16 zetels. Dat is erg vervelend voor de PvdA, want nu kunnen de sociaaldemocratische handelaren in angst de kiezers niet meer bang maken met het spookbeeld van Wilders in het Catshuis. De PvdA-aanhang stagneerde op 33 zetels - het slechte resultaat van Bos in 2006 - en begint nu zelfs langzaam terug te lopen.

Het viel overigens te verwachten dat de PVV hoe dan ook in de peilingen zou zakken. Er komen nu echte verkiezingen aan, waarin de machtsvraag wordt gesteld. De partij staat nog altijd op een winst van zeven zetels. Ondanks de economische crisis zijn de thema’s islam, immigratie en integratie nog steeds niet van tafel. Vandaag (20 mei) komt de Volkskrant met een onderzoek, waaruit blijkt dat deze onderwerpen het kiezersvolk blijven verdelen. Wilders kon gisteren scoren met een onderzoek dat de kosten van migratie op 7 miljard euro per jaar becijfert.

De VVD deed het eerder goed in de peilingen onder Frits Bolkestein en in de beginjaren van Hans Dijkstal. Zij hadden echter geen serieuze concurrentie aan de rechtervleugel. Het opvallende van de laatste peiling van De Hond is dat de VVD op 37 zetels staat, ondanks de uittocht van een deel van het liberale electoraat richting PVV.

Met de CDA in een diepe crisis en de PVV in het defensief is de VVD stilletjes naar voren geslopen. Rutte heeft geen trap te veel gedaan. Eerder vergeleek ik zijn positie met die van Balkenende in 2002. In beide gevallen onderschatte leiders met een kneuterig imago. Acht jaar geleden werd ’Harry Potter’ Balkenende niet geassocieerd met de ‘puinhopen van acht jaar Paars‘. Hij kon zich toen afficheren als het redelijk alternatief voor Pim Fortuyn en zijn instabiele nieuwe partij LPF.

In 2010 is ’moederskindje’ Mark Rutte niet besmet door de ’puinhopen van Balkenende-IV’. Bovendien fungeert zijn partij als vluchthaven voor zwevende kiezers, die de PVV van Wilders te extreem vinden. Zonder opvallende stunts en uitspraken haalt Rutte nu voordeel uit de malaise bij PvdA, CDA, PVV en niet te vergeten de inhoudsloosheid van de probleemontkennerspartij D66.

Profiteerde Cohen eerst van de angst voor een premier Wilders, nu profiteert Rutte van de vrees bij veel kiezers voor een links of centrum-links kabinet-Cohen. De PvdA-verlosser is opeens in een andere wedstrijd beland. Hulpeloos laat hij zich de bal afpakken. De lofzangen zijn verstomd en het slechte nieuws stapelt zich op. Bijvoorbeeld de kritiek van de PvdA-economen Willem Vermeend en Rick van der Ploeg op het verkiezingsprogramma, dat opeens ’een beetje’ wordt gewijzigd.

De Jobstijdingen dringen zelfs door tot in het thuishonk Joop. Daar staat het bericht dat oud-politiecommissaris Eric Nordholt is overgestapt van de PvdA naar de VVD, omdat hij van de liberalen meer verwacht als het gaat om veiligheid. Erger nog: de voormalige politiechef laat ook nog weten dat Ed van Tijn ‘de laatste goede burgemeester van Amsterdam’ was. Die kan Cohen in zijn zak steken.

Wat nu? Daarover filosofeerden Maurice de Hond en Felix Rottenberg gisteravond bij De Wereld Draait Door. De Hond adviseerde Cohen om een ander speelveld te zoeken. De PvdA moet de lagere inkomens mobiliseren tegen een rechts kabinet, dat de hogere inkomens en de middengroepen zal bevoordelen. Polariseren dus. Of een nieuwe angsthandel beginnen, niet meer tegen populistisch en/of extreemrechts, maar tegen klassiek kapitalistisch rechts.

Rottenberg zei het nog even krachtiger. “Dat betekent dus dat Cohen iets moet gaan doen wat we nog niet helemaal van hem gewend zijn: Subtiel slopen Rutte. Subtiel slopen Rutte.” Reactie van presentator Matthijs van Nieuwkerk: “Subtiel slopen Rutte, dat houden we er in.”

De tijd dringt. Maar reken maar dat de hulptroepen worden gemobiliseerd. Komt de Volkskrant op de valreep nog met een tegen de VVD gerichte ‘martelhoax’ op de proppen? Heeft Zembla nog een gaatje over voor een horrordocu, waarin de VVD wordt afgeschilderd als een extreemrechtse PVV in schaapskleren? ‘Subtiel slopen’ is het advies van Oom Felix maar gaat u er maar van uit dat het sloopwerk de komende drie weken helemaal niet subtiel zal zijn.

Geplaatst op 20 mei 2010