Door Carel Brendel

Mark Rutte kan sneller stekkers uit formatiepogingen trekken dan ik kan bloggen. Vanmiddag (20 juli) had ik een prachtig artikel geschreven over de onmogelijkheden van PaarsPlus. Mijn inspanningen werden bekroond met een druk op de deleteknop.

Nu komt dus het middenkabinet aan de beurt, maar ook die optie maakt weinig kans van slagen. Niemand zit te wachten op een Nationale Cohen-Rutte-Verhagen-regering (het NCRV-kabinet). Zo’n team glijdt weg op de eerste de beste zeephelling, om in de beeldspraak van Zeskamp te blijven, het legendarische spelprogramma van de enige echte NCRV.

De formatie van Paars in 1994 was een makkie vergeleken met de politieke warwinkel van nu. Vele decennia verliep de regeringsvorming langs sociaal-economiche lijnen met de PvdA op links, de VVD op rechts en het CDA en zijn voorlopers in het comfortabele midden.

Paars doorbrak dat oude patroon. De drie partijen PvdA, VVD en D66 vonden elkaar op niet-materiële onderwerpen. Het ging om sociaal-culturele tegenstellingen: modern, progressief en liberaal versus conservatief en confessioneel. Dat was het seculiere cement van twee paarse kabinetten in de jaren 90.

Die seculiere eensgezindheid is verdwenen door de instorting van het multiculturalistische eenheidsdenken. De politieke en maatschappelijke elite slaagt er niet meer in om de drie i’s (islam, immigratie en integratie) buiten het maatschappelijke debat te houden. Het wegstoppen van de problemen leidde achtereenvolgens tot de opkomst van Pim Fortuyn en Geert Wilders.

De vertrouwde links-rechts-tegenstellingen zijn door dit alles nog verder in de knoop geraakt. Vroeger was het links om tegen de invloed van conservatief christendom te strijden. Op die basis konden prominenten uit de PvdA, de VVD en D66 elkaar vinden in het Des Indes-overleg dat voorafgang aan de Paarse avontuur.

In mijn ogen is het ook links om tegen de invloed van de reactionaire islam te strijden. Zo bezien is de PVV op dat punt zeer links, is de VVD links, staat de SP in het midden, is de PvdA conservatief en zijn D66 en GroenLinks als verdedigers van een conservatieve religie juist zeer rechtse partijen.

De onwetende waarnemer zou verwachten dat GroenLinks scherpe Kamervragen zou stellen over de subsidiëring door het ministerie van Buitenlandse Zaken van een Amerikaanse moslimorganisatie, die in New York een moskee wil bouwen vlak bij de plek van de aanslagen van 11 september. De subsidie is toegekend aan de American Society for Muslim Advancement. Als het geld was uitbetaald aan een Amerikaanse vereniging voor de bevordering van het fundamentalistische christendom, dan waren de vragen inderdaad gesteld door GroenLinks. Nu het geld is uitgedeeld aan een fundamentalistische moslimgroep, trekt alleen de PVV aan de bel.

In het Amsterdamse stadsdeel Centrum stelt de ‘rechtse’ VVD vragen over een subsidie, die door ‘linkse’ deelraadbestuurders van PvdA, D66 en GroenLinks is verstrekt aan een weekendschool, waar koranonderwijs wordt gegeven. ‘Links’ subsidieert dus rechtse religie, terwijl ‘rechts’ juist deze subsidiëring bestrijdt. Deze lokale kwestie is overigens een perfecte illustratie van het in PaarsPlus ingebakken oerconflict.

De politieke indeling op enkele voor de kiezers zeer belangrijke punten wijkt totaal af van de vertrouwde verdeling langs sociaal-economische of sociaal-culturele lijnen. Dat alles maakt een kabinetsformatie zo ingewikkeld na de jongste verkiezingsuitslag.

Samenwerking met de PVV ligt bijzonder moeilijk. De retoriek over kopvoddentaks, koranverbod en knieschot (de drie k’s van Wilders) keert zich nu tegen de partij. Als het niet lukt met de PVV, is een minderheidskabinet VVD-CDA met gedoogsteun van andere partijen zoals de PVV wellicht te beste uitweg.

Is een uitgestoken hand richting SP in dit verband misschien een idee? De opvattingen van de SP (vooral die van haar electoraat) over de onderwerpen immigratie, integratie en islam liggen ergens tussen die van de VVD en die van de gevestigde linkse partijen. Wellicht kan er met hulp van de SP een nieuw beleid rond deze drie onderwerpen worden uitgestippeld, zonder de ontsporingen van Wilders maar ook zonder de naïviteit van de PvdA en de probleemontkennerspartijen D66 en GroenLinks.

Bij de formatie, ook weer tijdens de persconferenties van vandaag, bestaat nog steeds de neiging om de onderwerpen islam, integratie en immigratie weg te poetsen. De Nederlandse elite begaat steeds opnieuw de zelfde fout. Natuurlijk, de economie, de begroting, de woningmarkt en het rekeningrijden zijn zeer belangrijk. Maar de door de gevestigde orde te vuur en te zwaard bestreden Wilders heeft niet voor niets 24 zetels behaald. Ook zijn virtuele groei naar 35 zetels heeft een oorzaak. It’s the islam stupid.

Aanvulling: Een uitgestoken hand richting SP heeft natuurlijk geen enkele zin zolang de partij de ruimte geeft aan radicale vrienden van de antisemitische terreurbeweging Hamas. Zo roept de Rotterdamse afdeling van de SP moslims op om elkaar tijdens de dwangmaand Ramadan geen dadels uit Israël cadeau te geven. Wat zei vrijdenker Anton Constandse ook al weer naar aanleiding van de ophef over de SP-brochure Gastarbeid en Kapitaal? "Er zijn tal van orthodoxe islamieten, die veeleer racistisch of fascistisch genoemd kunnen worden dan vrijzinnige Nederlanders die hen kritiseren." Eerder liep de Rotterdamse SP voorop bij pogingen om Gaza tot zusterstad te maken. Dankzij de oplettendheid van de toenmalige burgemeester Ivo Opstelten werd de Maasstad gelukkig geen Hamasstad. Helaas. Zolang de Van Bommels en Meulenbelts een hoofdrol blijven spelen, wordt het ook niks met de SP.

Geplaatst op 20 juli 2010

Aanvulling op 20 juli 2010