Met aanvulling:
Ella Vogelaar roept Wouter Bos op om zijn dwalingen te erkennen

Door Carel Brendel

De monsteroverwinning in het voorjaar van 2006 legde de kiem voor de pijnlijke nederlaag, waarop de Partij van de Arbeid afstevent bij de komende gemeenteraadsverkiezingen. Deze triomf zorgde namelijk voor een herleving van de stroming, die de problemen rond islam, integratie en immigratie ontkent of wil bagatelliseren. De drie i’s bleven daardoor de achilleshiel van de PvdA, ook onder het leiderschap van Wouter Bos.

De nieuwe partijleider kwam in de herfst van 2002 aan het roer na de smadelijke aftocht van Ad Melkert, Tineke Netelenbos en andere partijtijgers van de oude stempel. Bos leidde zijn partij begin 2003 naar een fraai herstel in de vervroegde Kamerverkiezingen. Daarmee kreeg hij een gouden kans om zijn partij weg te voeren van het multiculturalisme, dat mede oorzaak was van de gestage neergang sinds de jaren ‘80 en de vernietigende nederlaag van 2002.

De partijchef gebruikte zijn gezag echter niet om de noodzakelijke koerscorrectie door te voeren, hoewel het tij daarvoor gunstig leek. De multiculti’s binnen de PvdA waren zwaar aangeslagen door de mokerslagen van Pim Fortuyn. De LPF ging teloor door interne twisten. Geert Wilders was nog een gewoon Kamerlid voor de VVD. Minister Rita Verdonk (toen nog VVD) deed weinig meer dan het nogal rigide uitvoeren van het door Job Cohen ontwikkelde vreemdelingenbeleid. Bos had toen nog de kans om een realistischer beleid uit te stippelen zonder het gemekker dat hij daarmee extreemrechts in de kaart zou spelen.

Bos deed te weinig met deze kans. In plaats van door te pakken gaf hij de multiculti’s alle ruimte om op hun oude stellingen terug te keren. Verdonk werd tot de nieuwe aartsvijand verklaard. Hoe dichter de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 naderden, hoe meer de PvdA zich ging opwerpen als het schild van de ‘zielige’ allochtonen.

Door een samenloop van omstandigheden werkte deze strategie in 2006 heel goed. Allochtone kiezers kwamen massaal naar de stembus en gaven in sommige steden, bijvoorbeeld Rotterdam, de doorslag. Daar constateerde het Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) een sterk verhoogde opkomst in wijken met veel allochtonen. Uit diverse onderzoeken bleek dat de allochtone stemmen vooral naar de PvdA gingen en in mindere mate naar GroenLinks.

De PvdA kreeg de bijnaam de Partij van de Allochtonen, maar ze trok bij de vorige raadsverkiezingen ook veel autochtone stemmen. De weerzin tegen het tweede kabinet-Balkenende was op dat moment groot. D66 zat op het regeringspluche en was helemaal uit. Bovendien beleefden de lokale partijen, die het in 2002 zo goed hadden gedaan, een terugslag waarvan vooral de socialisten wisten te profiteren.

Opvallend was het grote aantal allochtone raadsleden dat vanaf een onverkiesbare plaats met voorkeurstemmen alsnog werd gekozen. Bos zette daar voorzichtige kanttekeningen bij. “Wij krijgen vast ongelukken met allochtone raadsleden”, liet de partijleider zich ontvallen. Het huis was te klein. Alles en iedereen viel over Bos heen. De racismekaart werd getrokken. Partijvoorzitter Michel van Hulten beweerde dat het debat over de allochtone raadsleden ‘racistische trekjes’ had gekregen door toedoen van de media.

Natuurlijk gebeurden er ongelukken. Slecht voor het imago van de PvdA was vooral, dat de partij raadsleden in huis had gehaald die beter zouden passen in een islamitische versie van de SGP. Het Amsterdamse raadslid Yman Mahrach bijvoorbeeld verklaarde dat homoseksualiteit niet mag van de koran. In IJsselstein was Najia Siamari voorstander van steniging zolang het maar volgens de islamitische regels gebeurde. In Rotterdam-Charlois ondertekende Bouchra Ismaili een oproep van de extremistische moslimgroep Hizb ut-Tahrir.

Bestuurlijk geen brekebeen maar wel een steen des aanstoots voor seculiere kiezers bleken de Amsterdamse stadsdeelvoorzitters Fatima Elatik en Ahmed Marcouch. Laatstgenoemde veroorzaakte met zijn voorliefde voor openbaar koranonderwijs zelfs een partijscheuring in zijn eigen afdeling. Hij verspeelde vervolgens door interne tegenstand het lijsttrekkerschap in het nieuwe stadsdeel Nieuw West.

In 2006 heerste binnen de PvdA echter nog een juichstemming over de aanwas van moslimkiezers. De Wiardi Beckman Stichting organiseerde een driedaagse academie over Moslims in Europa. De onvermijdelijke Tariq Ramadan, bruggenhoofdbouwer voor het fundamentalisme, was een van de gastsprekers. Op de derde dag kwam Wouter Bos enkele prijzen uitreiken. Een van de gelukkigen bleek de jonge jurist Faizel Enait, die later de schrik van weldenkend Nederland werd door zijn weigering om voor rechters op te staan, en zijn verbale agressie in diverse talkshows.

In deze sfeer viel de keuze op Ella Vogelaar bij de formatie van het vierde kabinet-Balkenende. Ondanks een teleurstellende uitslag bij de Kamerverkiezingen van 2006 kwam de PvdA toch nog in de regering. Vogelaar kreeg de verantwoordelijkheid voor de ‘prachtwijken’ in de grote steden. Het was een dramatische misgreep van Bos. De minister van integratie ontpopte zich als een ouderwetse multiculti, die niet alleen de Fortuyn-revolutie geestelijk had gemist, maar ook nog alle debatten in de decennia daarvoor.

Wat Bos heeft bewogen tot deze misgreep is mij een raadsel. Vermoedelijk was haar benoeming een gebaar naar de massaal toegestroomde allochtone achterban. Bos zelf staat veel kritischer tegenover het multiculturalisme dan de rest van zijn partij. Zijn seculiere opvattingen verkondigde hij bijvoorbeeld in februari 2008 in een geruchtmakend interview met de Volkskrant. Daarin drong hij aan op een een scherper debat over integratie. Geheel in de lijn van PvdA-heilige Joop den Uyl, destijds uitvoerder van de polarisatiestrategie tegen het CDA, was hij niet bang voor polarisatie: “(Dat) is de enige manier om zaken verder te brengen. Mijn stelling is: ophouden met dat gezeur over de toon van het debat! Geen emancipatie zonder polarisatie.”

Bij die gelegenheid keerde Bos zich tegen de boerka in de openbare ruimte. Verder nam hij afstand van prominente partijgenoten als de Amsterdamse burgemeester Job Cohen en stadsdeelvoorzitter Ahmed Marcouch, die geen bezwaren koesteren tegen handenweigerende ambtenaren.

Het gepiep en geklaag waren niet van de lucht. Volkskrant-redactrice Anet Bleich, biografe van Den Uyl, kreeg boodschappen door van de grote leider van weleer. “Je wilt toch niet polariseren tegen mensen die onderliggen?”, bromde Den Uyl volgens ‘Char’ Bleich. “Die moeite hebben een baan te vinden vanwege hun afkomst en vaak met de nek worden aangekeken vanwege hun afkomst? Vrijheid je geloof te verlaten, prima, heb ik ook gedaan. En gelijkheid van man en vrouw? Daar zijn Liesbeth en ik helemaal voor. Maar debatteren over boerka’s, handen schudden en boerkini’s? Belachelijk!”

Zo praatte Bleich, voormalig aanhangster van een afgeschreven totalitaire ideologie, zogenaamd via de stem van Den Uyl, de volgende totalitaire ideologie goed. Bos durfde na alle kritiek pas in het najaar van 2008 opnieuw in actie te komen rond dit lastige onderwerp. Gesterkt door zijn toegenomen gezag in verband met de kredietcrisis maakte hij een einde aan het hulpeloze ministerschap van Ella Vogelaar.

Vervolgens verscheen er een notitie van de partijtop, met krachtige geluiden over islam en integratie. Maar net als na het Volkskrant-interview en na het ontslag van Vogelaar begon de softe PvdA-vleugel opnieuw te steigeren over ‘de harde taal’. PvdA-coryfee Jacques Wallage zag extreemrechtse spookbeelden. Dagboekschrijfster Vogelaar mengde zich driftig in het debat met in haar voetspoor een koor van Vogelaristen. Zij dreigden de integratienota stuk te amenderen.

De partijtop haalde bakzeil en kreeg toch nog de goedkeuring voor een aangepaste nota. Om te laten zien dat moslims niets te vrezen hadden, zetten Bos en partijvoorzitter Lilianne Ploumen een moslimscholiere in het zonnetje. Net als bij de essaywedstrijd had de partij ook nu weer een slechte antenne, want het ging om een ingepakt schoolmeisje van de salafistische As-Siddieqschool.

Het effect voor de buitenwereld was fataal. Voor degenen, die - misschien tegen beter weten in - hoopten op een seculiere koers, was dit congres het signaal dat er weinig zou veranderen in de PvdA. De seculiere kiezers komen dus niet meer terug. Daar kan ook het optreden van minister Eberhard van der Laan, een verademing vergeleken met voorganger Vogelaar, niets aan veranderen. Elke verstandige opmerking van zijn kant wordt teniet gedaan door een onverstandige oprisping uit het kamp van de Vogelaristen. Bovendien voelt ook Van der Laan zich regelmatig gedwongen om tegemoet te komen aan de oud-linkse multiculturalisten.

Voor de allochtone kiezers is een stem op de PvdA ook niet meer vanzelfsprekend. Surinamers klagen al langer over de buitensporige aandacht voor de islamitische achterban. Maar ook onder de moslims klinkt gemor. Een massale mobilisatie, zoals in 2006, zit er niet in. Bovendien zal de concurrentie dit keer alert zijn op buurtvaders en mannen in soepjurk, die ongeletterde kiezers willen begeleiden tot in het stemhokje.

Cohen kan nog zo veel roepen dat integratie via de moskee moet gebeuren, Marcouch kan nog zo veel verkondigen dat moslims zichzelf moeten kunnen zijn, door het gemor van de Vogelaar-aanhang is het beeld ontstaan van een partij die moslims ‘telkens weer krenkt in hun religieuze identiteit’.

De multiculturele hardliners hebben een nieuwe lieveling gevonden. Dat is niet de SP. Deze partij bewaakt haar seculiere beginselen namelijk beter dan de PvdA. De SP was tegen Tariq Ramadan, stelde kritische vragen over een moskee van de Moslimbroeders in Slotervaart, en liep in Arnhem voorop in het verzet tegen de Turkse fundamentalisten van Milli Görüs. Ramadan-groupie en SP-prominent Anja Meulenbelt sprong bijna uit haar vel van woede.

De ontevredenen geven de voorkeur aan een partij, die helemaal niet nadenkt over de problemen. GroenLinks bijvoorbeeld, al waren de volgelingen van Femke Halsema wel zo verstandig om beroepsactivist René Danen buiten hun partijbestuur te houden.

D66 is nu favoriet bij de verstokte multiculti’s. Partijleider Alexander Pechtold wordt bijna doodgeknuffeld door Danen en zijn extreemlinkse stichting Nederland Bekent Kleur. De twee hebben elkaar gevonden in hun afkeer van Wilders. Danen onlangs op de VARA-site De Joop: “Alexander Pechtold heeft al geruime tijd geen enkel probleem om kleur te bekennen.“

“De PvdA heeft de allochtone achterban verdacht gemaakt”, beweert publicist Mohammed Benzakour deze week in een zeer agressief opgesteld opiniestuk in NRC Handelsblad. Al het geweeklaag van de afgelopen jaren over de zeer voorzichtige koerswijziging is in dit artikel nog eens samengevat. Benzakour wordt in zijn negatieve stemadvies gesteund door Danen. Verder door Miriyam Aouragh (‘research fellow Oxford University’) en Peyman Jafari (‘politicoloog Universiteit van Amsterdam’) - twee vooraanstaande leden van de Internationale Socialisten, maar dat hoeft de argeloze NRC-lezer natuurlijk niet te weten.

Onder het artikel staan verder nog de namen van politieke blindgangers als Brahim Bourzik (net als Benzakour in beeld geweest als leider van de Nederlandse tak van de Arabisch-Europese Liga) en Mohamed Rabbae. Normaal gesproken zou een PvdA zich niet druk hoeven te maken om dergelijke figuren, die in het verleden nooit op de PvdA hebben gestemd. Maar de paniek is groot.

Binnen enkele dagen kwam er een tegenstuk, ondertekend door een lange lijst van allochtone, vooral Marokkaanse politici. De briefschrijvers ontzenuwen de onterechte beschuldigingen van Benzakour c.s. Maar veel verder dan het herhalen van partijmantra’s komen ze niet.

Opnieuw komen ze met de stelling dat moslima’s veilig en uit vrije wil een hoofddoek moeten kunnen dragen, alsof dat nu niet mogelijk is. De harde werkelijkheid is dat in veel prachtwijken moslima’s juist worden gedwongen een hoofddoek dragen door de sociale druk van de fundamentalisten. Ondertussen scheurt de PvdA langs etnische lijnen in prachtwijken als Rotterdam-Feijenoord, een voorproefje van wat ons in de komende jaren nog meer te wachten staat.

Het is een treurige situatie. Als een van de weinige linkse partijen heeft de PvdA onderkend dat er problemen zijn met islam en integratie. Maar het interne debat heeft de partij niets opgeleverd. De beproefde tactiek om alle kiezersgroepen tevreden te stellen werkt niet meer. De weggelopen autochtone kiezers komen niet terug. De allochtone kiezers morren nu ook. De verstokte multiculti’s dreigen over te lopen naar andere partijen, die de werkelijkheid blijven ontkennen. De partij wordt zo gestraft voor haar halfslachtige pogingen om de problemen rond immigratie en integratie te benoemen.

Voorlopig komt het dus niet meer goed met de PvdA. Je mag hopen dat de partij na deze onafwendbare nederlaag bij zinnen komt, maar ook dat zit er niet in, vrees ik.

Aanvulling: Ella Vogelaar, de moeder van alle Vogelaristen, bemoeit zich nu zelf met de strijd. Gelukkig bestaat er binnen de PvdA nog een sterke stroming met standpunten, die vergelijkbaar zijn met die van Benzakour c.s. Voor een verstandig mens zou dat een reden te meer zijn om geen PvdA te stemmen, maar voor Ella is dat juist een reden om nog wel voor haar partij te gaan. Belangrijk is wel dat Wouter Bos zijn 'dwalingen' erkent, zegt Vogelaar in onvervalst stalinistisch jargon. Vroeger liep het niet goed af als iemand zijn dwalingen moest erkennen. We leven gelukkig in 2010 in Nederland, dus in dit geval is aftreden als partijleider ten gunste van Job Cohen het ergste wat Wouter Bos kan overkomen.

Lees ook:
Joost Niemöller: Ella hakt de PvdA helemaal stuk

Geplaatst op 12 februari 2010

Aanvulling op 13 februari 2010