Door Carel Brendel

Als er ooit een Museum van het Cultuurrelativisme wordt opgericht, mogen de Verzamelde Werken van Ella Vogelaar niet ontbreken. Een ereplaats is de collectie is ook weggelegd voor het dubbelinterview in De Pers, waarin PvdA-lijsttrekker Jeltje van Nieuwenhoven de degens kruist met Sietse Fritsma, aanvoerder van de PVV bij de gemeenteraadsverkiezingen in Den Haag.

Het is een ontluisterende reportage. Jeltje ontpopte zich gisteren (18 februari) in het tweegesprek als een soort Ella de Tweede, een verdwaasde aanhanger van een volledig achterhaald multiculturalisme. Geert Wilders mag dankbaar zijn, dat de Haagse PvdA uitgerekend Van Nieuwenhoven tot lijsttrekker heeft benoemd.

Gisteren wees ik er in een artikel op dat de voormalige Kamervoorzitter geestelijk is blijven steken in het tijdperk van Wim Kok en Ad Melkert. In het duel met Sietse Fritsma kwam Van Nieuwenhoven met de zelfde bezweringsformules als acht jaar geleden, toen ik haar interviewde voor het Algemeen Dagblad. De muts van haar Friese oma gebruikte ze als dooddoener in de discussie over de hoofddoek in publieke functies.

Het interview met het AD verscheen op 2 november 2002 toen Van Nieuwenhoven in de race was voor het landelijk leiderschap van de PvdA. ‘Als iets vanuit de godsdienst wordt verplicht, moeten we het tegengaan’, was een van de holle frases uit dit vraaggesprek. Letterlijk zei ze: “Ik zal me altijd verzetten als vanuit de kerk of de godsdienst wordt bepaald hoe je moet leven. Dat is een inbreuk op de persoonlijke vrijheid. Maar een mens moet ook vrij kunnen kiezen voor een godsdienst.”

Dat klonk als een duidelijke stellingname tegen religieuze dwang; tegen de neiging in bepaalde islamitische kringen om gedragsregels op te leggen aan medemoslims en op de dringen aan niet-moslims. Het was het niet. Naïeve politici als Jeltje zijn namelijk tegen dwang door christenen. Ze kunnen zich echter niet voorstellen, dat er ooit vanuit de islam iets dwingends wordt voorgeschreven.

“Ik ben nog nooit iemand tegengekomen met een hoofddoek die zich onderdrukt voelde”, beweert Van Nieuwenhoven in de discussie met Fritsma. Zou het echt niet? En als ze inderdaad zelf geen voorbeelden kent, heeft de lijsttrekker van de Haagse PvdA dan geen kennis genomen van de talloze rapporten van de inlichtingendienst AIVD over het salafisme in Nederland?

Deze groepering heeft vaste voet gekregen in Den Haag dankzij de omstreden sjeik Fawaz Jneid. De PVV moet daar niets van hebben. Ook de Haagse afdelingen van de VVD en SP verzetten zich tegen deze ultra-orthodoxe groepering. In 2008 bijvoorbeeld stelde het SP-raadslid Hiek van Driel raadsvragen over de As-Soennahmoskee van sjeik Fawaz. Zij was het eens met de AIVD dat de predikers in deze moskee de integratie in de weg staan.

Van Driel destijds: “De angst voor lieden als Jneid is groot onder de moslims, vooral van Marokkaanse afkomst, in de Haagse Schilderswijk en Transvaal. Ouders zijn bezorgd over hun (puber) kinderen, die naar deze moskee gelokt worden met alle gevolgen van dien.”

Volgens het jongste AIVD-rapport zijn de aanhangers Fawaz in rustiger vaarwater gekomen. Maar volgens de gleufhoeden blijven de salafisten de integratie dwarsbomen en sociale druk uitoefenen op moslims. “De salafitische centra verkondigen dus nog steeds een anti-integratieve en onverdraagzaam isolationistische boodschap die onverenigbaar is met democratische grondbeginselen en de verhoudingen in de samenleving kan verstoren. Zo roepen sommige predikers hun achterban op om zich niet aan te passen aan de westerse samenleving en de islamitische wet- en regelgeving boven de Nederlandse wet te stellen. Dit gebeurt voornamelijk tijdens koranlessen of in persoonlijke gesprekken waarin moslims advies vragen aan een salafitische prediker over praktische zaken, zoals familieaangelegenheden.

Een aantal salafitische predikers laat zich in besloten kring nog altijd negatief uit over homoseksuelen, joden en sjiieten. Ook dienen moslims volgens hen het contact met ongelovigen te vermijden en zich alleen te organiseren in exclusieve moslimorganisaties. Daarnaast wordt vrouwen verteld dat zij niet of slechts in zeer beperkte mate mogen studeren of betaalde arbeid verrichten en zich niet buitenshuis mogen begeven zonder toestemming of begeleiding van een mannelijk familielid.”

Het recente onderzoek over polarisatie en radicalisering - dat in de kringen van Jeltje van Nieuwenhoven wordt toegejuicht vanwege de ruime aandacht voor de PVV - constateert ook religieuze dwang. Onderzoeker Hans Moors: “De ontwikkeling dat salafi’s als ‘social enforcers’ in eigen kring religieuze en maatschappelijke druk uitoefenen, zet ook door. Uit onderzoek naar lokale moslimgemeenschappen komt naar voren dat jongeren, vooral jonge vrouwen, geregeld een sterke druk ervaren om zich te conformeren aan strikte interpretaties van het geloof.”

Van Nieuwenhoven spreekt zich niet uit over de dwang van deze ultra-orthodoxe minderheid in haar stad. In plaats daarvan komt ze met haar oudbakken verhaal over de muts van grootmoeder, dat ze ook al ophing in het AD-interview van 2002. Die muts moet haar zijn bevallen want een week later kwam hij ook al langs in een gesprek van Trouw met de vier kandidaten voor het lijsttrekkerschap van de PvdA.

Surprise! Outsider Jouke de Vries, hoogleraar bestuurskunde in Leiden, verkondigde standpunten, die bijna letterlijk overeen komen met de PVV-voorstellen van nu. De Vries vindt namelijk dat een hoofddoekje in een publieke functie niet moet kunnen, ook niet op scholen. Partijtijger Klaas de Vries noemde dit idee ‘te banaal voor woorden’. Van Nieuwenhoven en de latere winnaar Wouter Bos vonden het dragen van een hoofddoek in openbare functies ‘prima zolang ze dat geheel vrijwillig doen’. De twee maakten daarbij wel een uitzondering voor een neutrale instantie als de rechterlijke macht. Van Nieuwenhoven: “Mijn Friese grootmoeder heeft ook haar hele leven een muts gedragen.”

Een jaar later toverde Van Nieuwenhoven opnieuw de muts van oma uit haar hoge hoed tijdens een openbare vergadering van de PvdA-afdeling Vlaardingen. Maar dit keer viel haar opmerking verkeerd bij de aanwezige GroenLinkser Mustapha Bouchrit, zo blijkt uit een verslag in het Rotterdams Dagblad (5 november 2003). En dat kwam niet doordat het woord muts in deze regio ook enkele andere betekenissen heeft.

Het RD: “De leuke discussie, waarop voorzitter Kester in het begin van de bijeenkomst had gehoopt, dreigt tegen het einde wat onaangenaam te worden. Van Nieuwenhoven vertelt over haar grootmoeder, geboren in 1862, die wel drie soorten mutsen ophad. Maar Van Nieuwenhovens moeder droeg op haar beurt nooit een muts. Zo snel kunnen die dingen gaan, zo snel kunnen gewoontes veranderen. Bouchrit ervaart het als een aanval op de hoofddoekjes zoals die door veel Marokaanse en Turkse vrouwen worden gedragen. ’Nou, dat heb ik echt niet zo bedoeld hoor!’ roept Van Nieuwenhoven geërgerd naar het raadslid van GroenLinks.”

Zeven jaar verder haalt Van Nieuwenhoven de muts weer eens te voorschijn, maar nu met een venijnige toevoeging. Aanleiding is de stelling van de Haagse PVV dat vrouwen in publieke functies geen hoofddoek meer mogen dragen. Partijgenoot Jouke de Vries mocht in 2002 dit denkbeeld koesteren zonder dat Van Nieuwenhoven de Tweede Wereldoorlog erbij sleepte. Maar tegen Fritsma is dit argument wel geoorloofd volgens de PvdA-voorvrouw.

In De Pers is Van Nieuwenhoven ‘geëmotioneerd‘: “Die muts is maar één keer af geweest, in de Tweede Wereldoorlog voor de foto op haar persoonsbewijs. Mijn grootmoeder kreeg jaren later nóg tranen in de ogen als ze moest vertellen dat ze in het openbaar, voor vreemde mannen, haar muts af had moeten doen…. Accepteer die hoofddoek gewoon. Of kiest u ervoor om, net als de Duitsers die muts van mijn grootmoeder te weigeren?”

De argeloze lezer moet na die uitspraak wel denken dat Fritsma een halve fascist is, die net als de Duitse bezetters iemand de muts wil afrukken vanwege het persoonsbewijs. Jammer genoeg ging de discussie verder naar een ander thema.

Want stel dat de Friese oma van Jeltje van Nieuwenhoven nog in leven was geweest? Nederland heeft op 1 januari 2005 de identificatieplicht ingevoerd. Punt 4 van de voorschriften voor de pasfoto liegt er niet om. De acceptatiecriteria luiden als volgt: “Hoofd onbedekt. Gezicht volledig zichtbaar. Ogen volledig zichtbaar.”

Op dit voorschrift bestaan overigens uitzonderingsbepalingen. “De aanvrager heeft aangetoond dat godsdienstige of levensbeschouwelijke redenen zich verzetten tegen het niet bedekken van het hoofd. In dat geval gelden voor de pasfoto alle in deze fotomatrix opgenomen acceptatiecriteria met uitzondering van: categorie 4 WEERGAVE GEZICHT het element ‘hoofd onbedekt’.”

Wat zei Van Nieuwenhoven ook alweer in 2002: “Als iets van uit de godsdienst wordt verplicht, moeten we het tegengaan.” Niet dus. Maar Jeltjes oma had er wel aan moeten geloven. In tranen vanwege de schaamte en de schande die de Nederlandse overheid haar zouden hebben aangedaan.

Wie weet had ze ook wel gehuild om de kletskoek van haar kleindochter.

Geplaatst op 19 februari 2009