Door Carel Brendel

In het najaar van 2002 leek voormalig Kamervoorzitter Jeltje van Nieuwenhoven de kansrijkste kandidaat voor de opvolging van de met pek en veren verjaagde PvdA-leider Ad Melkert. De voornaamste tegenkandidaat was de jonge ex-staatssecretaris van financiën Wouter Bos. Verder waren de regenteske partijtijger Klaas de Vries en de professorale outsider Jouke de Vries in de race.

Dat was aanleiding voor collega Theo Gerritse en mij om Van Nieuwenhoven, op dat moment waarnemend fractievoorzitter, te interviewen voor de weekendbijlage van het AD (2 november 2002). Uiteraard kwam na enige tijd het gesprek op de onderwerpen integratie en veiligheid, twee punten waarop de PvdA keihard was afgerekend tijdens de door Pim Fortuyn beheerste Kamerverkiezingen van mei 2002.

Het is dodelijk voor Van Nieuwenhoven om deze passage acht jaar later nog eens terug te lezen. Integratie en veiligheid waren volgens haar wel degelijk typische PvdA-onderwerpen. “Alleen hebben we ons punt - Nederlands leren, Nederlands leren, Nederlands leren - niet voldoende uitgestraald. Door gebrek aan communicatie kunnen mensen in buurten niet met elkaar omgaan. Je moet samenleven. Daar hoort bij dat je af en toe ruzie maakt en elkaar de waarheid zegt, soms zelfs op elkaar scheldt. Maar als je elkaar niet kunt verstaan, komt er nooit een discussie op gang. De politiek - dus ook ik - heeft zich daar te weinig mee beziggehouden.”

Nederlands leren, Nederlands leren, Nederlands leren. Daar is dus acht jaar later niets van terechtgekomen. Nog steeds heerst er een ontstellend gebrek aan communicatie. Want in de raadsverkiezingen duiken overal Turks- en Arabischtalige affiches en flyers van de PvdA op. Dat gebeurt omdat de partij niemand wil uitsluiten. Nooit stelt de partij zich de vraag of mensen, die na acht of zelfs na veertig jaar (argument van een GroenLinkser in Rotterdam) de landstaal niet beheersen, niet zichzelf uitsluiten en apart zetten.

Het AD-interview met Van Nieuwenhoven ging ook over de hoofddoek. In deze discussie heb ik al veel zotte excuses gehoord, maar de PvdA-politica verraste ons met een volslagen nieuw argument.

Wij stelden de volgende vraag: “Is uw toegevendheid aan het hoofddoekje niet het verkeerde signaal op een moment dat duizenden vrouwen zo’n hoofddoek opgedrongen krijgen van hun echtgenoot, hun vader of de imam?

Van Nieuwenhoven: “Dit onderwerp luistert nauw. De emancipatie krijgt bij mij altijd de nadruk. Iedereen moet kunnen dragen wat hij of zij wil. Mijn grootmoeder is in 1862 geboren in Friesland. Ik was dertien toen ze stierf. Ik ken haar niet zonder muts. Er bestaat maar één foto zonder, tijdens de oorlog toen ze op de pasfoto moest voor het persoonsbewijs. Zolang mensen het prettig vinden, moeten ze dragen wat ze willen. Alleen als iets vanuit de godsdienst wordt verplicht, moeten we het tegengaan. Daarvoor is de PvdA opgericht.”

Volgende vraag: “Uw partij durfde vroeger in te gaan tegen pastoors en dominees. Waarom zo omzichtig met de imams?”

Van Nieuwenhoven: “Ik zal me altijd verzetten als vanuit de kerk of de godsdienst wordt bepaald hoe je moet leven. Dat is een inbreuk op de persoonlijke vrijheid. Maar een mens moet ook vrij kunnen kiezen voor een godsdienst.”

Dat was acht jaar geleden. Van Nieuwenhoven had kennelijk geen flauw idee van de sociale druk in islamitische kring en van de vele verplichtingen, waaraan met name jonge vrouwen en meisjes vanuit de godsdienst onderhevig zijn. Ze voert nu de PvdA aan in de stad, waar de salafistische prediker Fawaz Jneid zijn volgelingen stevig onder de duim houdt en verkondigt dat vrouwen met een hoofddoek minder gauw worden verkracht.

Heeft ze acht jaar later betere argumenten in huis dan de muts van haar oma? Niet dus. Dagblad De Pers organiseerde een boeiend tweegesprek tussen Van Nieuwenhoven en Sietse Fritsma, aanvoerder van de Haagse PVV-lijst.

Ook nu kwam de discussie op de hoofddoeken. De Haagse PVV vindt namelijk dat vrouwen in publieke functies geen hoofddoeken meer mogen dragen. Een volslagen legitiem programmapunt voor een seculiere partij, die de scheiding tussen kerk en staat voorstaat. Eigenlijk is het vreemd dat dit geen vanzelfsprekend punt is voor de PvdA, die immers van oudsher een seculiere partij is. Wat heeft Van Nieuwenhoven hier tegenin te brengen? U raadt het al: de muts van oma. Maar omdat ze tegenover een PVV'er staat, dit keer in combinatie met de Tweede Wereldoorlog.

In De Pers verloopt de discussie aldus: “Van Nieuwenhoven: ’Ik zou wel eens willen weten wat Sietse Fritsma tegen mijn grootmoeder, uit Friesland afkomstig, gezegd zou hebben. Zij heeft haar hele leven altijd een muts gedragen. Ze had drie soorten mutsen: binnenmutsen, buitenmutsen en een slaapmuts. Ik heb mijn grootmoeder nooit zonder muts gezien.’

Geëmotioneerd vervolgt ze: ‘Die muts is maar één keer af geweest, in de Tweede Wereldoorlog voor de foto op haar persoonsbewijs. Mijn grootmoeder kreeg jaren later nóg tranen in de ogen als ze moest vertellen dat ze in het openbaar, voor vreemde mannen, haar muts af had moeten doen. Ik vind dat je je net zo vrij moeten kunnen voelen zonder muts, laat daar geen misverstand over bestaan, maar ga mij nou niet vertellen dat er geen vooruitgang is in de samenleving.’

Stellig en emotieloos pareert Fritsma haar betoog. ‘Hier blijkt de naïviteit van mevrouw Van Nieuwenhoven maar weer uit. Anders dan een muts is een hoofddoek een symbool van de islamitische ideologie waarin de vrouw minderwaardig is aan de man. Simpel zat. Hier is geen discussie over mogelijk: de hoofddoek is een symbool van vrouwenonderdrukking.’

Van Nieuwenhoven, de eerste vrouwelijke Kamervoorzitter in de Nederlandse geschiedenis, volhardt: ‘Mijn grootvader hoefde ook geen muts op toen hij ging trouwen, dat was alleen voor vrouwen. Géén van de vijf dochters van mijn grootmoeder heeft ooit een muts gedragen. Zij moesten al lachen bij het idee dat ze een muts op zouden moeten doen.’

De PvdA-lijsttrekker legt uit dat haar partij gelooft in ‘het leren van de tijd’. ‘Er is altijd emancipatie.’ Soms gaat dat, zoals bij haar familie, in één generatie. En soms zijn daar drie of vier generaties voor nodig. ‘Ik ben nog nooit iemand tegengekomen met een hoofddoek die zich onderdrukt voelde. In één van de debatten voor de verkiezingen voerde deze week nog een vrouw met een hoofddoek het woord die advocate is. Een zelfstandige, geëmancipeerde vrouw die helemaal geen man nodig heeft om te weten wat ze wil. Accepteer die hoofddoek gewoon. Of kiest u ervoor om, net zoals de Duitsers, die muts van mijn grootmoeder te weigeren?’

Het PVV-Kamerlid: ‘Het is echt onbegrijpelijk dat de PvdA het woord emancipatie überhaupt nog in de mond durft te nemen, als die partij toestaat dat vrouwen apart worden gehouden van mannen vanuit minderwaardigheid. Als je dat toestaat, sorry hoor, maar dan ben je niet goed wijs.’ ”

Nederlands leren (drie maal) en de eeuwige muts van oma. Het is treurig dat de PvdA voor de bestrijding van Wilders een politica heeft uitverkoren die in acht jaar niets maar dan ook niets heeft opgestoken van de wereld om haar heen.

PS: Ik raad iedereen aan om het vollege dubbelinterview in De Pers te lezen. Van Nieuwenhoven vindt het heel mooi dat een oude synagoge nu is voorzien van minaretten en als moskee wordt gebruikt. Dit tweegesprek zou wel eens rampzalige gevolgen kunnen hebben voor de PvdA in Den Haag. Het AD-interview uit 2002 heeft een plaatsje gevonden op deze website in de rubriek Een greep uit eigen werk.

Geplaatst op 18 februari 2010