Door Carel Brendel

De nederlaag van Ahmed Marcouch blijft onverklaarbaar voor veel mensen. Hoe is het mogelijk dat de populaire en daadkrachtige voorzitter van het Amsterdamse stadsdeel Slotervaart in het stof beet tegen de onbekende lokale apparatsjik Achmed Baâdoud?

Marcouch was immers op één gezet door de kandidatencommissie, die de afdeling Nieuw West van de Amsterdamse PvdA adviseerde bij het samenstellen van de concept-lijst. De ‘koning van Slotervaart’ werd gesteund door de complete partijtop: Lilianne Ploumen, Wouter Bos, Job Cohen, Lodewijk Asscher. Het integratieboegbeeld van de PvdA kon rekenen op de zeer welwillende berichtgeving door landelijke en lokale media.

De inwoners van het nieuwe stadsdeel kunnen bovendien bijna wekelijks lezen hoe voortreffelijk Marcouch is. Het huis-aan-huisblad de Westerpost brengt ‘een serie van twintig verhalen over de effecten van beleidsmaatregelen in Slotervaart’. Deze serie valt buiten de gebruikelijke officiële berichten vanuit het stadsdeel, die voor de lezer als zodanig herkenbaar zijn. De teksten en de foto’s van deze serie worden gratis aangeleverd door de afdeling communicatie van het stadsdeel Slotervaart, zo bevestigde mij gisteren Jos Kater, hoofdredacteur van de Westerpost.

Zo ver is de overheidsvoorlichting in Amsterdam dus afgezakt. De afdeling communicatie van een stadsdeel vult de kolommen van een huis-aan-huisblad met propaganda, die bij de bewoners de indruk moet wekken van ‘onafhankelijke journalistiek’. Ambtenaren communiceren namens de overheid, vermomd als ‘onbezoldigde’, maar niet onafhankelijke verslaggevers. Hopelijk staan er binnen en buiten Slotervaart politici op om aan dit misbruik van belastinggeld een einde te maken.

Op de ledenvergadering zelf trok op 7 december een bonte stoet van sprekers voorbij om steun te betuigen aan Marcouch. En toch gooiden de PvdA-leden in Nieuw-West de kont tegen de krib en kozen na drie stemmingen met 90 tegen 83 stemmen voor Baâdoud. Hoe is dat in vredesnaam mogelijk?

Veel waarnemers stonden hoe dan ook perplex dat zich een tegenkandidaat voor Marcouch had gemeld. Ze waren onbekend met de eerdere partijscheuring in Slotervaart en met de weerstand in de naburige stadsdelen. Onbekend was ook dat Marcouch in zijn streven naar een superstadsdeel, met een bloeiende moslimgemeenschap ten westen van de ringweg A10, alle partijbaronnen in West tegen zich in het harnas had gejaagd.

Men kan tegenkandidaat Baâdoud verwijten dat hij pas in een laat stadium in de schijnwerpers durfde te treden. Maar als Marcouch inderdaad de onbetwiste charismatische partijleider van Nieuw West was geweest, dan had Baâdoud natuurlijk geen voet aan de grond gekregen.

De ‘onverklaarbare’ nederlaag vormt de voedingsbodem voor diverse ‘dolkstootlegendes’. Marcouch zou weerstanden oproepen bij zijn Marokkaanse achterban vanwege zijn emanciperende homonota en zijn confronterende taal over jonge criminelen. ‘Hordes Marokkanen’ zouden zich in een voorgaande periode als lid hebben aangemeld in een actie om Marcouch te wippen en Baâdoud op het schild te hijsen.

Op de bewuste avond kwamen deze hordes echter niet opdagen. De PvdA-leden van Marokkaanse afkomst waren keurig over beide kampen verdeeld, zo viel op te maken uit de opstelling van diverse sprekers en uit de reacties in de zaal. Wat dat betreft verschilden deze leden niet van de autochtone PvdA-achterban, die eveneens verdeeld was over de twee kandidaten. Overigens speelde de homonota nauwelijks een rol in de voorafgaande discussies. Wel ging het regelmatig over Marcouch’ pogingen om koranlessen in te voeren op de openbare scholen.

Het Parool kwam afgelopen zaterdag (12 december) met een nieuwe dolkstootlegende. De onverklaarbare nederlaag van Marcouch was het gevolg van laster en bedrog, zo was de strekking van een uitgebreide reconstructie. (Een groot verhaal op de binnenpagina’s staat niet online.)

Wie mocht denken dat Marcouch de strijd verloor op de beslissende afdelingsvergadering, vergist zich mateloos. Want, zo stelt de stadskrant vast: “Ahmed Marcouch verloor de lijsttrekkerstrijd in Nieuw West in de kamer van wethouder Lodewijk Asscher op het stadhuis.”

Die bijeenkomst vond plaats op maandag 9 november. In de vier weken daarna is kennelijk een schimmengevecht gevoerd, dat al was beslist zonder dat de betrokkenen het wisten. Tenminste, als we afgaan op het Parool.

Zoals bekend lekte eerder die dag uit, dat het afdelingsbestuur in Nieuw West zwaar verdeeld was over het lijsttrekkerschap. De impasse was in de week daarvoor ontstaan. De kandidatencommissie wilde Marcouch op één plaatsen, terwijl een meerderheid van het bestuur Baâdoud op één wilde. Daarop schakelde de minderheid partijvoorzitter Lilianne Ploumen in, die als een soort politiek buurtregisseur probeerde om de kandidatuur van Marcouch veilig te stellen.

De kwestie liep hoog op, omdat Ploumen en later ook Asscher, de Amsterdamse partijleider, een onreglementair voorstel probeerden door te drukken. Baâdoud en andere bestuurders zouden volgens dat voorstel niet eens belanden op de alfabetische lijst van niet geselecteerde kandidaten. Voor hen was een aparte poule bedacht van dagelijkse bestuurders, die op geen enkele manier in aanmerking kwamen voor een plaats op de verkiezingslijst. Daarmee zou het onmogelijk worden om een van deze bestuurders te kandideren als alternatief voor Marcouch.

Over het onreglementaire karakter van het oorspronkelijke voorstel staat niets in de reconstructie van het Parool. Het verhaal vermeldt ook al niet dat behalve de ruziënde politici uit Nieuw West nog twee andere PvdA’ers op maandag 7 november in de werkkamer van Asscher verschenen. Aanwezig waren ook oud-wethouder Jaap van der Aa en landelijk partijbestuurder Marja Bijl. Zij wezen Asscher op het onreglementaire karakter van zijn voorstel.

Het gevolg van hun interventie was het bekende compromis met Marcouch op één, Baâdoud op twee en de uiteindelijke beslissing bij de leden. Zo is het in elk geval gegaan volgens een eerder door mij beschreven versie, waarbij ik gebruik maakte van bronnen buiten het kamp van Marcouch. Volgens hen is het compromis dus niet de verdienste van Asscher, maar van Bijl.

Gezien de enorme bemoeienis van de partijtop in de weken daarna is het vreemd om deze sessie te bestempelen als het moment dat Marcouch de lijsttrekkerstrijd verloor. Wel was dit het moment waarop de poging was mislukt om Baâdoud bij voorbaat uit te schakelen.

Toch bevat de reconstructie van de Parool-journalisten Addie Schulte en Bas Soetenhorst een opvallend nieuw element: roddels over Marcouch. Volgens hun reportage wilden de tegenstanders niet zeggen wat hun argumenten tegen Marcouch waren. Pas onder vier ogen wilde Wim Velthuis, de aanvoerder van het Baâdoud-kamp, iets kwijt.

Het Parool: “Het gaat om een onderwerp dat regelmatig in het roddelcircuit opduikt: Marcouch’ vermeende affaires met vrouwen. In bedekte termen wordt dat later ook in het grote gezelschap genoemd. Sommigen moeten erom lachen dat dit serieus wordt genomen. Marcouch werpt de beschuldigingen verre van zich en spreekt van ’laster’."

In hoeverre deze roddels hebben meegespeeld in de oppositie tegen Marcouch, eerst binnen het afdelingsbestuur en later onder de leden, kan ik niet nagaan. In de openbare discussie hebben ze echter geen rol gespeeld. In de afgelopen weken is er van alles gelekt in de richting van de media en naar enkele webloggers, maar de roddels over het privé-leven kwamen niet in de openbaarheid.

Blogger Joost Niemöller maakte op 12 november een overzicht met twaalf grieven tegen Marcouch. Samengevat: Zijn tegenstanders verwijten hem, dat hij vooral met zichzelf bezig is, een eigen agenda nastreeft, en omgeven is door een sfeer van vriendjespolitiek. Ze beschouwen zijn homonota als een mediastunt. Belangrijke bezwaren zijn er ook over zijn standpunt rond kerk en staat en het feit, dat hij zich vooral met de islam profileert.

Zouden de door Niemöller opgesomde bezwaren echt niet aan de orde zijn gekomen in het spoedoverleg op de kamer van Asscher?

De Parool-reconstructie bevat verder een welles-nietes-verhaal over een afspraak dat Baâdoud wel op de kieslijst zou komen, maar zich niet meer kandidaat zou stellen als lijsttrekker. Samengevat: Marcouch is niet verslagen omdat een meerderheid van de gewone PvdA-leden in Amsterdam-Nieuw West hem niet zag zitten, maar is het slachtoffer geworden van ‘laster en bedrog’ gepleegd door dorpspolitici, die geen argumenten op tafel legden, maar roddels.

Zo wordt het simpele feit dat Marcouch is weggestemd door zijn eigen partij-afdeling, verstopt achter een sluier van intriges. En wordt het bestaan van roddels over zijn privé-leven alsnog wereldkundig gemaakt, niet door zijn vijanden maar door zijn medestanders, die daarmee het beeld proberen te schetsen van een voortreffelijke, maar helaas door indianenverhalen verslagen politicus. Die conclusie dringt zich op gezien de hele teneur van de Parool-reconstructie.

De reportage heeft een happy end. “Maar Marcouch is niet helemaal weg. Eerder dit jaar verwierp hij het aanbod van Asscher voor plaats twee op de PvdA-lijst voor Amsterdam; plaats 29 vond hij wel prima. Dat lijstduwerschap, door Asscher bedacht nog voordat alle intriges in Nieuw West naar buiten kwamen, kan zijn behoud voor de Amsterdamse politiek betekenen. Met een groot aantal voorkeursstemmen en een politieke liefdesverklaring van Asscher op zak (‘Zolang ik PvdA-leider ben in Amsterdam, zal hij een rol spelen in de partij’) geldt Marcouch als een zware wethouderskandidaat.”

Het is een sprekende slotalinea. Niet Ahmed Marcouch duwt de PvdA-lijst, maar ‘Team Asscher’ duwt Marcouch naar een hogere positie. Binnen de Amsterdamse PvdA gaan sterke geruchten, dat Freek Ossel, nummer drie op de stedelijke lijst en derde wethouderskandidaat achter Asscher en Carolien Gehrels, als ‘sterke man’ zal worden uitgezonden naar het altijd roerige stadsdeel Zuidoost. Daar vechten cliëntelisten elkaar de tent uit en is behoefte aan een onbesproken bestuurder, die boven de etnische partijen staat.

Toevallig of niet kwam gisteren ook de nummer vier in het nieuws. Hans Weevers, voormalig partijbaron uit Oud-West en beoogd fractievoorzitter, is in opspraak geraakt. Onder de kop ‘PvdA-kandidaat in de fout’ meldde het Parool, dat Weevers zijn deelraad twee keer verkeerd heeft ingelicht over de (later afgeblazen) bouw van een nieuw stadsdeelkantoor.

Weevers is politiek afgestraft voor deze affaire. In het voorjaar van 2008 trad hij terug als stadsdeelvoorzitter van Oud-West. Het voor Weevers belastende rapport van bureau Twynstra Gudde was in september 2008 al klaar. Het bleef vijftien maanden in een la liggen, en is simsalabim na vijftien maanden plotseling uit de la getrokken.

Hoe is dat nou mogelijk? Laten we het op toeval houden. Maar je zou bijna gaan denken dat niet alleen onderaan maar ook bovenaan Team Asscher flink wordt geduwd.

Geplaatst op 15 december 2009