Door Carel Brendel

Er was een tijd dat de sociaaldemocratie in Nederland last had van campagnes onder gelovigen. Pastoors en dominees waarschuwden hun kudde tegen een stem op de goddeloze SDAP. In 1922 bijvoorbeeld riepen de bisschoppen de kerkgangers op om in het belang van het geloof de politieke eenheid onder de katholieken te bewaren, wat neerkwam op een strategische stem voor de Rooms-Katholieke Staatspartij (RKSP). Nog in 1954 probeerden de bisschoppen hun gelovigen in het gareel te houden via het Mandement, een ‘herderlijk schrijven’, gericht tegen de PvdA en aanverwante omroep- en vakbondsorganisaties. Dit soort adviezen en campagnes hadden effect, zolang de gelovigen weigerden om zelf na te denken.

Wie denkt dat religieuze betutteling iets is uit de vorige eeuw vergist zich. Nog steeds worden gelovigen opgeroepen hun stem uit te brengen om goddeloos onheil te voorkomen. De stemadviezen zijn echter niet meer tegen, maar juist voor de sociaal-democratie bedoeld. De gelovigen worden niet meer betutteld door hun kerkleiders, maar door de hedendaagse versie ervan, de welzijnswerkers, die hun kuddes overigens nog steeds als gelovigen aanspreken.

De PvdA, ooit verketterd door de christenen, wordt nu omhelsd namens de moslims. Mocht je in 1922 of 1954 niet SDAP of PvdA stemmen om een ramp voor de gelovigen te voorkomen, nu moet je wel PvdA kiezen om een ramp voor de gelovigen te voorkomen.

Aan The times they are a changin’ van Bob Dylan moest ik zaterdag (20 februari) denken bij het lezen van de volgende tekst: “Actieve moslima’s in de Schilderswijk benaderen vrouwen in supermarkten en tijdens taallessen. Degenen die nog nooit naar de stembus zijn geweest, wordt het ABC van het stemmen bijgebracht. Ze krijgen een duidelijke boodschap mee. Stem op 3 maart en neem je man mee. Want straks mag een moslim niets meer in deze stad.”

Met deze alinea eindigt een reportage van Janny Groen en Annieke Kranenberg in Het Vervolg, de weekendbijlage van de Volkskrant. Onder de kop ‘De etnische stem verkleurt’ beschrijven de twee verslaggeefsters de strijd om de allochtone kiezer.

Van die allochtone kiezer geven Groen en Kranenberg overigens een zeer eenzijdig beeld. De woorden Surinamer, creool, Hindostaan, Kaapverdiaan, Chinees, Ghanees, Amerikaan, Rus of Italiaan komen in het artikel niet voor. In de Volkskrant gaat het alleen om moslims. Vrijwel alle gesprekspartners zijn van Marokkaanse afkomst, met uitzondering van een VVD-kandidaat met een Turkse vader en een Nederlandse moeder.

De krant voltooit daarmee de verschuiving die het begrip allochtoon in de volksmond heeft ondergaan. Allochtoon is immers niets anders dan een statistisch begrip. Het betekent dat je in het buitenland bent geboren (eerste generatie), of dat een van je ouders in een ander land is geboren (tweede generatie). In de praktijk ging het bij allochtonen vooral om de ‘niet-westerse’ immigranten (Turken, Marokkanen, Surinamers, Argentijnen, Afghanen, enzovoorts).

Het dagelijkse taalgebruik zorgde voor een verdere begripsvernauwing. Allochtoon is steeds meer een synoniem voor moslim. Nog één of twee Volkskrant-reportages en allochtoon is een ander woord voor Marokkaan.

Groen en Kranenburg beschrijven hoe bij de vorige raadsverkiezingen een massale mobilisatie plaatsvond van allochtone kiezers ten gunste van de linkse partijen. Zestig procent van de Nieuwe Nederlanders koos in 2006 daadwerkelijk voor de PvdA. Daarnaast stemde nog eens 9 procent op GroenLinks en 7 procent op de SP. Kleine percentages gingen naar andere partijen. De rest bleef thuis. (Dat deze mobilisering van doelgroepen leidde tot vermeende (Rotterdam) en vastgestelde (Amsterdam) onregelmatigheden, staat helaas niet in deze reportage.)

Bij de komende raadsverkiezingen ziet het er voor de PvdA veel slechter uit, volgens een onderzoek voor het muliticulturele instituut Forum. Nog maar 41 procent van de ‘Nieuwe Nederlanders’ neemt op 3 maart mogelijk de moeite om op deze partij stemmen. GroenLinks en SP handhaven zich op het niveau van vier jaar geleden, terwijl D66 in deze kring een sprong maakt van 2 tot 7 procent.

Enig voorbehoud bij zulke cijfers is noodzakelijk. Betrouwbaar opinieonderzoek onder allochtonen is een weerbarstige materie. In dit geval werden Marokkaanse, Turkse, Surinaamse en Antilliaanse kiezers ondervraagd in de periode van 21 december 2009 tot 18 januari 2010, ver voor het begin van de campagne en lang voor de val van het kabinet.

Vast staat wel dat de allochtone sympathie voor de PvdA onder druk staat. Een duidelijk signaal hiervoor was het recente NRC-artikel van Mohammed Benzakour. ‘Stem progressief’ was de boodschap, en met progressief bedoelde hij alle linkse partijen behalve de PvdA. De partij van Wouter Bos heeft volgens hem de allochtone achterban verdacht gemaakt en krenkt sociaal zwakkeren in hun religieuze identiteit.

Normaal gesproken zou de PvdA zich hiervan niets aantrekken. Benzakour is de vleesgeworden grote bek van Verongelijkt Nieuw Nederland. De lijst van medestanders was niet imposant. Brekebeen Mohamed Rabbae, opperantiracist René Danen, een handjevol Internationale Socialisten, het schrijversechtpaar Bloem-Wolffers en tot veler verbazing Salima Belhaj, lijsttrekker van D66 in Rotterdam. Haar mooie verhalen over ’empowerment’ was ze even vergeten, toen ze de kans ontwaarde om in het voetspoor van de links extremisten wat stemmen te winnen.

Toch raakten de Benzakouris een open zenuw bij de PvdA. In allerijl kwam er een tegenstuk. Het is ondertekend door een lange lijst van allochtone PvdA-politici, die verzekeren dat het lot van de zwakke allochtone moslimse medemens wel degelijk in goede handen is bij de sociaaldemocratie.

Met mogelijke stembusoverwinningen van Leefbaar Rotterdam en de PVV in Den Haag op komst neemt de onrust toe. De Volkskrant-reportage van zaterdag beschrijft hoe Rabbae op zijn schreden is teruggekeerd. Met elf vertegenwoordigers van Marokkaanse organisaties is hij het gesprek aangegaan met de Haagse PvdA-aanvoerder Jeltje van Nieuwenhoven. Rabbae c.s. willen zich voor de PvdA inzetten, maar dan moet deze wel de PVV uit het nieuwe college van B. en W. weren.

Opvallend in de reportage is de hoge toon, waarmee Rabbae c.s. op Van Nieuwenhoven zijn afgestapt, en de vergaande betutteling waaraan zij hun Marokkaanse achterban blootstellen. Het enige serieuze tegengeluid komt van VVD-kandidaat Ibo Gülsen. Hij merkt nuchter op dat veel allochtonen in wijken wonen waar de PvdA het impopulaire betaald parkeren wil invoeren. Bovendien zijn allochtone ondernemers volgens hem, net zo min als hun autochtone collega’s, gecharmeerd van de socialistische regeltjesdrift. Ook Belhaj moet opeens niets hebben van ‘doelgroepencampagnes’, nu de stemmen niet meer naar D66 dreigen te gaan.

In Rotterdam hebben veertien Marokkaanse groeperingen zich achter de PvdA opgesteld. Vaak tegen heug en meug, zegt Rabbae in de Volkskrant. “We moeten kiezen tussen slechtziendheid en blindheid”.

In hoeverre de omhelzing door figuren als Rabbae bijdraagt aan het PvdA-imago als Partij van de Allochtonen en daarmee andere kiezersgroepen wegjaagt, komt helaas niet aan de orde. We lezen alleen dat er door de PvdA ook wel fouten worden gemaakt, zoals in de Rotterdamse wijk Feijenoord, waar een grote groep tot dan toe onbekende Turkse PvdA-leden erin slaagde de voorgestelde kandidatenlijst te wijzigen. Met als gevolg dat PvdA-veteranen in dit stadsdeel nu adviseren om geen PvdA te stemmen. Stedelijk PvdA-raadslid Fouad el Haji noemt dit ‘een proces van vallen en opstaan.” (Hier las de Volkskrant-lezer trouwens voor het eerst dat er een scheuring is in de lokale PvdA.)

Volgens deze reportage begint de campagne voor een strategische PvdA-stem ‘rond te zoemen in moslimgemeenschappen’. “Moslims zijn bang dat islamitische scholen worden gesloten, halalvoedsel wordt geweerd uit schoolkantines, dat projecten voor migrantengroepen worden afgeschaft en lokaal de kopvoddentax wordt ingevoerd.”

Op 3 maart zullen we zien wat de uitwerking is van het Mandement van bisschop Rabbae. In 1954 hadden katholieken geen trek meer in een betutteling door hun kerkleiders. De herderlijke brief werkte averechts. In mijn stoutste dromen hoop ik dat de religieuze bemoeizucht van Rabbae een soortgelijk effect heeft, zodat de doelgroepen gaan stemmen op partijen die niet de goedkeuring dragen van hun welzijnswerkers.

Dat zou pas mooi zijn: Nieuwe Nederlanders die zich niet meer laten knechten door Oude Marokkanen.

Geplaatst op 22 februari 2010