Politiek incorrect
Geert Mak: ‘Ik schrik als
moderne meiden met een burqa lopen'
Door Carel Brendel
Geert Maks pamflet over Nederland na de moord op Van Gogh leverde een verhit debat op tussen voor- en tegenstanders. De schrijver spreekt zich nu zelf uit. Hij wil niet demoniseren, is nooit politiek correct geweest en is zelfs, met wethouder Marco Pastors van Leefbaar Rotterdam, tegen de bouw van een `triomfalistische' moskee.
De bestsellerschrijver heeft het allemaal niet zo bedoeld. In elk geval heel anders dan bij een deel van de buitenwacht is overgekomen. Daarom heeft hij spijt. Of eigenlijk een beetje spijt. Schrijver-historicus Geert Mak blijft namelijk een vormovereenkomst zien tussen Submission, de film tegen vrouwenmishandeling van de vermoorde cineast Theo van Gogh en het met de dood bedreigde Kamerlid Ayaan Hirsi Ali, en Der Ewige Jude, de antisemitische film van Joseph Goebbels, die de Duitse geesten rijp maakte voor de massamoord op miljoenen joden.
Kritiek op een film als Submission moet mogelijk zijn, vindt Mak. Maar, zo verzekert hij: “Als ik geweten had wat voor emoties mijn technische vergelijking tussen deze twee films zou oproepen, dan had ik het anders opgeschreven. Voorzichtiger. Het is echt nooit mijn bedoeling geweest om de makers van Submission in de hoek van Goebbels te plaatsen en te demoniseren.''
Mak zit er ontspannen bij in zijn werkkamer met uitzicht op de boomkruinen in een fraai stukje van de Amsterdamse binnenstad. De `nationale knuffelbeer' wordt hij wel genoemd, omdat hij zo aardig en aansprekend kan vertellen over onze eigentijdse geschiedenis. Vandaag doet hij zijn bijnaam alle eer aan. Vriendelijk en innemend voert hij het woord. Dat de koektrommel leeg is, komt niet door ongastvrijheid; de lijnende Mak en zijn vrouw Mietsie halen geen koek meer in huis om onmatig snoepgedrag in de kiem te smoren.
Mak geeft tekst en uitleg over zijn pamflet Gedoemd tot kwetsbaarheid, dat hij na de moord op Theo van Gogh uitbracht. Hij hekelde daarin de oververhitte en ruwe toon, waarmee volgens hem een deel van de politiek en de media op de terreurdaad reageerden. Zo'n 100.000 boekjes gingen er over de toonbank. Het werk oogstte zowel juichende als vernietigende recensies.
Mak veroorloofde zich bij het schrijven opvallende slordigheden. Nog meer bezwaar hadden zijn opponenten tegen de waarnemingen van de auteur. Mak schilderde volgens hen een eenzijdig beeld van een samenleving, die over haar toeren zou zijn geraakt en ten prooi gevallen aan ongeremde vreemdelingenhaat.
De critici stoorden zich bovendien aan de overeenkomsten die de auteur meende te bespeuren tussen onze tijd en de jaren voor de Tweede Wereldoorlog. Greep Mak terug op beproefde methodes van de jaren 80 en 90, toen zelfs de meest gematigde kritiek op de multiculturele samenleving werd onderdrukt door de critici uit te maken voor racist, fascist of neonazi?
De meeste boosheid riep Mak op door Submission met Der Ewige Jude te vergelijken. Naar aanleiding van dat alles stelde deze krant in april 50 kritische vragen. In eerste instantie koos de auteur voor radiostilte. “Ik wilde nadenken en niet meedoen aan tv-debatjes van 7,5 minuut.''
Begin mei publiceerde hij een follow-up - Nagekomen flessenpost - die door 15.000 lezers uit het water is gevist. Terug van vakantie wil Mak eindelijk antwoorden, al is hij `niet zo masochistisch om alle 50 AD-vragen één voor één gedetailleerd door te nemen'. Dat hoeft niet. De kritiek op het pamflet laat zich herleiden tot enkele hoofdthema's.
Allereerst de slordigheden. In Gedoemd tot kwetsbaarheid opvallend veel voor iemand die zich op de vakgebieden journalistiek en historie begeeft.
Mak: “Zelf kom ik alles bij elkaar op negen. Dat is niet mooi. In een gewoon boek check je alles van haver tot gort, maar zelfs dan sluipen er nog foutjes in die je in latere drukken herstelt. Maar sommige critici zijn helaas bij deze slordigheden blijven steken.''
U viel vice-premier Zalm aan die zei dat het land in oorlog was. U schreef niet dat hij sprak van oorlog met het moslimterrorisme. Hij zei niet dat we in oorlog zijn met de islam.
“Het gaat mij om de boodschap die politici uitdroegen met het woord oorlog. De moord op Van Gogh was een ernstig misdrijf, maar de dader was direct gepakt. De geheime dienst en de politie hadden de groep waaruit de terreurdaad voortkwam, in het vizier. De boodschap moet dan niet zijn dat we in oorlog zijn, maar dat we doen wat we kunnen in een ernstige situatie. De Molukse terreur en de treinkapingen in de jaren 70 waren veel ernstiger. Toch hield de politiek het hoofd koel. Men waakte ervoor dat de hele Molukse bevolking daarop werd aangekeken.''
Alle politici inclusief Wilders hebben de brandstichtingen in scholen en moskeeën veroordeeld. Balkenende en de koningin legden bezoeken af aan allochtone instellingen.
“Ik wil niet zeggen dat alle politici de kluts kwijtraakten. Dat gebeurde vooral binnen de VVD. En ook daar niet door iedereen. Mevrouw Verdonk zei vlak na de moord heel verstandige dingen. In mijn pamflet heb ik me gekeerd tegen het proces van generaliseren, de misdragingen van enkelingen op een hele groep gooien. Dat heeft een negatief effect op de inburgering. Het gevolg daarvan is dat mensen zich bedreigd voelen en in hun schulp kruipen.''
Veel critici stoorden zich aan uw verwijzingen naar WO II. Heeft de demonisering van Pim Fortuyn niet geleerd dat we daarmee moeten ophouden?
“In de jaren 80 en 90 is het debat daarmee doodgeslagen. Uit politieke correctheid werd verschil van inzicht met de immigratiepolitiek direct als racisme betiteld. Ik heb vroeger veel stomme dingen gedaan, maar hieraan heb ik me nooit bezondigd. Tien, twintig jaar geleden kon je bepaalde dingen moeilijk opschrijven. Nu heb ik het gevoel dat het doorgeslagen is naar de andere kant. Daar ging mijn pamflet over. Je mag zeggen wat je denkt, maar je moet wel voorzichtig zijn.''
Geert Mak niet politiek correct. Daar zullen mensen van opkijken.
“Ik denk zo al twintig jaar. Ik kom uit de school van de Amsterdamse wethouder Jan Schaefer. Een stadsbestuurder die op nuchtere wijze de problemen benoemde. ‘In gelul kun je niet wonen' zei hij altijd en dat geldt ook voor dit soort kwesties. Lees maar wat ik heb geschreven in 1992, lang voordat PvdA-ideoloog Paul Scheffer met kritiek kwam op het multiculturele drama: ‘De meeste Nederlandse intellectuelen hebben zich in een debat laten meeslepen, beheerst door het trauma van de Tweede Wereldoorlog en de obsessie om vooral aan de goede kant te staan.' Nederland is een immigratieland. Daarop moet je beleid voeren, in buurten en op scholen. Het heeft me altijd verbaasd dat mensen vroeger de Nederlandse nationaliteit konden krijgen zonder een woord Nederlands te spreken.''
Toch haalde u 13 jaar later in een tv-interview Anne Frank erbij - `kijk uit!' - om voor de situatie van nu te waarschuwen.
“,Drie dagen voor de opname was ik toevallig in het huis van Anne Frank op bezoek geweest, honderd meter van de woning van Felix Rottenberg. Hij vroeg mij waaraan ik dacht als ik naar buiten keek. Toen dacht ik aan Anne Frank. Maar het is nooit mijn bedoeling geweest haar te betrekken in de discussie. Het was de emotie van dat moment.''
Juist u moet weten hoe gevoelig vergelijkingen met de oorlog zijn.
“Ik heb het in mijn pamflet nauwelijks over de Tweede Wereldoorlog gehad. Ik schreef over de sfeer in de Duitse Weimar-republiek, of in Joegoslavië voor het uitbreken van de burgeroorlog. De allereerste fase van radicalisering in ogenschijnlijk beschaafde landen. De ellende begint vaak met taalgebruik, het wegzetten van complete bevolkingsgroepen. Daartegen wilde ik waarschuwen.
“Mensen roepen de raarste dingen over de islam; Bijvoorbeeld dat daar nooit iets van belang is voortgebracht op het gebied van cultuur en wetenschap. Dat is gewoon niet waar. Ga eens kijken naar de monumenten in Granada en Sevilla. Kijk naar de vroegere prestaties op het gebied van wiskunde, filosofie en medische wetenschap.
,,Ik heb veel bezwaren tegen de fundamentalistische islam, maar ik verzet me tegen oneerlijke verhalen over moslims. De excessen van de islam moeten we bestrijden, wat je verder gelooft is jouw zaak. Daarvoor moet ruimte zijn. Islamitische scholen zijn geen probleem, als ze keurig onderwijs geven en de kinderen niet opzetten tegen Nederland. Dat er moskeeën bijkomen, hoort erbij. Maar als er met Saoedisch geld scholen worden gesticht of een triomfalistisch gebouw met een minaret tot ver in de hemel, dan denk ik hohoho. Ik kan me goed voorstellen dat Marco Pastors en Leefbaar Rotterdam daar niet aan willen meewerken.
,,Voor mij is religie niet het hoofdprobleem. Het is meer de kloof tussen de stad en het platteland, waar de meeste Marokkaanse en Turkse immigranten vandaan komen. Viervijfde van de allochtonen heeft zich keurig aangepast. Dat betekent niet dat alles vanzelf gaat. Dat oudere vrouwen uit Anatolië hier met hoofddoeken lopen vind ik niet zo erg. Ik maak me meer zorgen over moderne jonge meiden die een studie afronden en opeens in een burqa lopen, vaak tot schrik van hun ouders. Over moderne jonge ondernemers, die terug willen naar Turkije. Dat zijn signalen dat moderne moslims zich niet meer lekker voelen in Nederland. Daar moeten we wat aan doen. We moeten uit onze schuttersputjes.''
FOCUS
Winst
Over één verwijt rond zijn pamfletten maakt Geert Mak zich heel boos. De bestsellerschrijver zou Gedoemd tot kwetsbaarheid en Nagekomen flessenpost vooral voor het financiële gewin hebben geschreven. “Van tevoren hebben we bepaald dat de opbrengst gaat naar enkele goede doelen. Rechtshulp voor immigranten, de tv-serie ‘26.000 gezichten' over met uitzetting bedreigde asielzoekers, een opvanghuis voor Marokkaanse meisjes, een Turkse stichting tegen eerwraak, een organisatie tegen vrouwenhandel. Zij hebben de afgelopen tijd hun bijdrage ontvangen.''
Gewraakt citaat
,,Zonder dat de makers dat waarschijnlijk beseften, hanteerden ze, bijvoorbeeld, hetzelfde schema dat Joseph Goebbels in 1940 toepaste in zijn beruchte film Der Ewige Jude: het tonen van weerzinwekkende beelden van het jodendom, met daarnaast - in dit geval ook nog gefingeerde - citaten uit de talmoed. Met de excessen van een handvol figuren kunnen zo in één klap aanhangers van een religie te kijk worden gezet. Het is en blijft een simpele en zeer effectieve propagandatruc.''
(Gedoemd tot kwetsbaarheid, Geert Mak )
Nadere uitleg
,,Dat was alles. Ik had het dus over één vormovereenkomst tussen beide films, en het enige wat ik zei was: kijk daarmee uit. Als je excessen en heilige teksten aan elkaar koppelt ontstaat immers maar al te gemakkelijk de suggestie dat alle aanhangers van zo'n godsdienst zich zo mogen of zelfs moeten gedragen. Natuurlijk stelde ik Submission inhoudelijk niet op één lijn met Der Ewige Jude - Submission is, ondanks alle mogelijke bezwaren, een wonder van beschaving in vergelijking met de smeertroep van Goebbels.''
(Nagekomen Flessenpost, Geert Mak )
“Ik begon over Anne Frank door de emotie van dat moment.'' Foto Paul Bergen
Beeld uit Der Ewige Jude, van Joseph Goebbels
Beeld uit Submission, van Theo van Gogh en Ayaan Hirsi Ali
(Bron: Algemeen Dagblad, 25 juni 2005)
|
|