Door Carel Brendel

Dankzij het optreden de Eindhovense burgemeester Rob van Gijzel (PvdA) is de Nederlandse journalistiek verrijkt met een nieuw begrip: de ‘quatre mains journalistiek’. De term is gemunt door Henk van Weert, hoofdredacteur van het Eindhovens Dagblad (ED). In een hoofdredactioneel commentaar verzette de leider van deze regiokrant zich tegen pogingen van de burgemeester en zijn voorlichter om op de stoel van de redacteuren te gaan zitten.

Aanleiding tot de commotie was een interview met Van Gijzel over de bestuurlijke samenwerking in de regio. Nog voordat het artikel in druk verscheen stuurde de burgemeester een brief naar de gemeenteraad. De weergave van het interview was ‘onvolledig, onjuist en zelfs tendieus’. Eerder had hij mislukte pogingen gedaan om de tekst aan te passen.

Voor het ED aanleiding om keihard terug te slaan. Van Weert over de PvdA-burgemeester: “In zijn ongebreidelde drang tot verheffing van stad en regio moet kennelijk alles wijken wat hem niet welgevallig is. Moet iedere andere benadering omgebogen worden tot de zijns inziens enige juiste, moet een journalistieke, kritische attitude veranderd worden in een meegaande.”

Van Gijzel had overigens vooraf inzage in de tekst. Dat is een gebruikelijke procedure, waarmee de geïnterviewde de auteur attent kan maken op feitelijke onjuistheden of foutieve citaten. Voor de burgemeester was dit kennelijk niet genoeg. “Via zijn voorlichter wilde hij quatre-mains journalistiek bedrijven: de krant moest en zou in nauw overleg met hem het verhaal uitbreiden en herschrijven.”

Het Nederlandse publiek kijkt hier al niet meer van op. Eerder kwam de Utrechtse burgemeester Aleid Wolfsen (PvdA) in opspraak door acties tegen onwelgevallige publiciteit. Hij oefende druk uit op het huis-aan-huisblad Ons Utrecht, dat de complete oplage van 132.000 liet vernietigen met een verhaal over zijn declaratiegedrag. Daarnaast had hij vergaande bemoeienis met de inhoud van de Utrechtse editie van het AD. De oppositie in Utrecht liep te hoop tegen de PvdA-regent, maar uiteindelijk wist Wolfsen te overleven.

Is het toeval dat het in beide censuurgevallen om voormalige Kamerleden gaat? Waren ze aan het Binnenhof wellicht een meegaandere houding van het journalistenvolk gewend? Het zou kunnen. Uit de twee recente affaires kun je moeilijk een algemene trend afleiden. Of het moet zijn dat overal, waar één partij te lang de dienst uitmaakt, het mechanisme van de arrogantie van de macht in werking treedt.

Vroeger kwamen journalistieke ingrepen door regenteske bestuurders vooral voor op het platteland van Brabant en Limburg, waar het CDA (voorheen de KVP) al vele decennia de lakens uitdeelde. Tegenwoordig is het de PvdA in de grote steden, die een onevenredig grote invloed op de lokale media uitoefent.

Tekenend is wat dat betreft een geslaagde ingreep bij de Amsterdamse zender AT5, die helaas weinig aandacht heeft gekregen. Op maandag 16 november 2009 besteedde het discussieprogramma Waterloo aandacht aan de strijd rond het lijsttrekkerschap van de PvdA in het stadsdeel Nieuw West. Hier stuitte de verkiezing van integratieboegbeeld Ahmed Marcouch op onverwachte weerstand.

AT5 nodigde voor deze discussie Clyde Moerlie uit. Hij is stedelijk lijsttrekker van de links-seculiere partij Tulpen voor Amsterdam. Daarnaast was hij met twee partijgenoten uit de PvdA-fractie in de deelraad Slotervaart gestapt uit protest tegen de religieuze agenda van Marcouch.

Moerlie was al op woensdag 11 november voor deze discussie uitgenodigd - om exact te zijn om 5:33 uur ‘s middags (de desbetreffende e-mail is in mijn bezit). Enkele uren voor de uitzending kreeg hij een telefoontje van AT5. De Amsterdamse PvdA-leider Lodewijk Asscher maakte echter bezwaar tegen zijn aanwezigheid.

Asscher kwam achteraf met een leugenachtige smoes. Volgens hem zou hij alleen naar de studio komen. De vijf dagen daarvoor uitgenodigde Moerlie was volgens Asscher op de valreep en tegen de oorspronkelijke afspraken in erbij gesleept door de AT5-redactie. In dit geval was de leiding van de Amsterdamse tv-zender dus minder standvastig dan de hoofdredacteur van het Eindhovens Dagblad.

Hier was niet eens sprake van quatre-mains journalistiek, maar kon de machthebber ongestraft plaatsnemen op de stoel van de programmamakers. Dat klinkt nog valser dan vier handen aan één toetsenbord.

Geplaatst op 23 januari 2010