Door Carel Brendel

Yahia Bouyafa, de voorzitter van de Federatie Islamitische Organisaties Nederland (FION), geeft inzicht in de financiering van de nieuwe moskee in de Amsterdamse wijk Slotervaart. Onder druk van kritische artikelen in de Volkskrant verklapt hij eindelijk aan de buitenwereld wie de geheimzinnige geldschieter is van 2 miljoen euro. De ’moderne moskee zonder minaretten’ komt tot stand dankzij de Qatar Foundation.

Deze liefdadige instelling is in 1995 opgericht door Zijne Hoogheid Sjeik Hamad Bin Khalifa Al Thani. De emir van Qatar regeert de schatrijke oliestaat als een verlicht despoot, die meer vrijheden toestaat dan in omringende landen. Naar westerse maatstaven is het echter een autoritair bewind, dat zijn wetgeving voor een deel ontleent aan de islam.

Bouyafa was lange tijd terughoudend over zijn geldbronnen. In mei 2008, bij de presentatie van de bouwplannen voor de ‘moderne en progressieve moskee‘, waar ‘ook homo’s welkom zijn’, was er nog geen sprake van geld uit Qatar. FION-voorzitter Bouyafa vertelde bij die gelegenheid dat de bouwkosten twee miljoen euro bedroegen en dat het ongeveer een jaar had geduurd om de financiering rond te krijgen. Het geld was bijeengebracht ‘met fondsenwerving en inzamelacties in binnen- en buitenland’.

De naam Qatar viel voor het eerst in januari 2009 in een persbericht, waarin het stadsdeel Slotervaart de moskee verwelkomde. Bouyafa bleef echter geheimzinnig doen. Tegenover de Telegraaf verklaarde hij: “Er zijn meerdere financieringsbronnen, waaronder ook collectes in Nederlandse, Belgische en Duitse moskeeën. De geldgevers hebben mij geen toestemming gegeven om hun naam bekend te maken.”

Tegenover de Nederlandse Islamitische Omroep (NIO) bleef Bouyafa eveneens vaag over het geld uit Qatar. Wel verzekerde hij dat Yusuf al Qaradawi, de ideoloog van de Moslimbroederschap, niet betrokken is bij de financiering van de Slotervaartse moskee. Bouyafa had in 2005, samen met Ahmed Marcouch - toen nog moskeebestuurder maar kort daarna voorzitter van stadsdeel Slotervaart - geprobeerd om de omstreden Al Qaradawi naar Amsterdam te halen voor een grote conferentie.

Waarom Bouyafa nu wel de geldschieter mag verklappen? Dat heeft alles te maken met de recente strijd om de zendtijd voor een islamitische omroep. De twee bestaande omroepen, de NIO en de Nederlandse Moslimomroep (NMO) moeten verdwijnen omdat de bestuurders voortdurend ruzie met elkaar maakten. Bouyafa was als bestuurslid van de NMO regelmatig hierbij betrokken.

Voor de vrijkomende zendmachtiging meldden zich nieuwe gegadigden. Een daarvan was de Stichting Moslimomroep (SMO) die door velen als een reïncarnatie van de NMO werd gezien. In oktober 2009 meldde Spreek’buis, blad voor omroepmedewerkers, dat de voormalige NMO-bestuurders Bouyafa en Abdelmajid Khairoun een bestuurlijke rol speelden bij deze SMO. Een woordvoerder van de SMO ontkende onlangs overigens tegenover website Wereldjournalisten, dat Bouyafa bestuurslid is. Zijn koepelorganisatie FION is wel een van de 26 deelnemende organisaties aan de SMO.

Er waren meer kapers op de kust. De belangrijkste concurrent was de bijna gelijknamige Stichting Moslimomroep Nederland (SMON), voorgezeten door de journalist Radi Suudi, die eerder een mislukte poging deed om een publieke moslimomroep met de naam Zenit op te richten. Aanvankelijk stelde ook Mohammed Cheppih, de initiatiefnemer van de Poldermoskee in Slotervaart, zich kandidaat voor de vrijkomende zendtijd. Hij richtte de Omroep Universele Moslim Associatie (OUMA) op. In november sloten Suudi en Cheppih de handen ineen. Een handige zet, want dankzij Cheppih en zijn ’moderne en progressieve moskee’ kreeg de SMON een vooruitstrevend imago.

Niet geheel toevallig ‘onthulde’ de Volkskrant vlak voor de beslissing van het Commissariaat voor de Media dat SMO-voorman Bouyafa in ‘een orthodox islamnet’ zit. Daarom werd het optreden van de invloedrijke moskeebestuurder ‘met argusogen’ bekeken.

Dat Bouyafa’s FION is aangesloten bij de aan islamgeleerde Yusuf al Qaradawi gelieerde Federation of Islamic Organisations in Europe (FIOE) meldde ik overigens al op 9 februari 2009 op dit weblog. Minister Guusje ter Horst bevestigde op 21 april 2009 in antwoord op Kamervragen dat de Moslimbroederschap zich op Europees niveau heeft georganiseerd in deze FIOE. Er was dus niets nieuws onder de zon. Behalve dan voor het Commissariaat dat zijn beslissing een week uitstelde en de zendtijd uiteindelijk gunde aan de SMON van Suudi en Cheppih.

Of met de komst van de SMON een einde komt aan de ouderwetse ruzies binnen de islamitische omroepwereld is twijfelachtig. Ook rond de nieuwe stichting bestaat een ‘orthodox islamnet’. Behalve de Marokkaanse moskeestichting UMMON gaat het om de Pakistaans/Surinaamse organisatie World Islamic Mission. Deze conservatieve club is regelmatig in het nieuws door haar intolerante optreden tegen de ‘ketterse’ Ahmadiyya-beweging, die overigens (net als de meer liberale Turkse Alevieten) welkom was bij tegenstrever SMO.

Cheppih ’s Poldermoskee heeft zich ondanks de juichende media-aandacht ontwikkeld tot een soort woestijnmoskee, thuishonk van de shariaverheerlijker Khalid Yasin. Hij verklaarde op een groot islamcongres in Amsterdam dat de islam de overhand zal krijgen in Europa. Weblogger Peter Breedveld, goed ingevoerd in de islamitische omroepwereld, voorspelt weinig goeds: “De bekende conservatieve en onverdraagzame subsidiesponzen, met de goedgemutste Radi Suudi als front, dát is de nieuwe omroep SMON. Het Turkse godsdienstministerie en Milli Görüs zullen ergens tussen nu en september ook wel weer via een achterdeurtje binnenglippen. Dan kan de ellende van de NMO en de NIO weer helemaal van voren af aan beginnen.”

En zo heeft Mohammed Cheppih, oprichter van een ‘moderne en progressieve’ moskee in Slotervaart, de buit binnen, terwijl Yahia Bouyafa, oprichter van een ‘moderne en progressieve’ moskee in Slotervaart, met lege handen staat. In een artikel voor de website Wereldjournalisten heeft de FION-voorzitter een vergeefse poging gedaan om de schade te beperken.

“Mijn hart ligt in Nederland, mijn werk ligt in Nederland en mijn toekomst ligt in Nederland samen met de Nederlanders”, bezweert Bouyafa. Hij zet ook de bedoeling van de FION-moskee uiteen: “Er is een debat gaande over de kwaliteit van de moskeeschool. Aanleiding waren de berichten over het blindelings Arabische teksten opdreunen en het meer dan eens uitdelen van lijfstraffen. De oproep tot verbetering van het godsdienstonderwijs vind ik terecht en de Slotervaart-moskee is mijn antwoord hierop.”

Maar hoe zit het dan met die Moslimbroederschap, vraagt Bouyafa aan zichzelf. Zijn ideeën over vrouwen in het moskeebestuur en preken in het Nederlands zijn in elk geval niet orthodox, betoogt de FION-voorzitter. “Voor alle duidelijkheid: ik kan niet tegenhouden dat de FION genoemd wordt op buitenlandse websites die aan de Moslimbroederschap zijn gelieerd. Het staat iedereen vrij om zijn verwantschap met mij uit te spreken en het staat mij vrij om mij van die groepen te distantiëren. Ik zal dit ook doen zodra de AIVD aantoont dat die personen of groepen een gevaar zijn voor democratie en rechtsstaat.”

Voor het eerst spreekt Bouyafa over het geld uit Qatar. “Halen wij daar geen sekten uit het Midden-Oosten mee in huis? Beslist niet! Mijn organisatie FION is erin geslaagd één van de begunstigden te worden van een fonds uit Qatar, waaraan rijke zakenlieden uit deze Golfstaat aan het einde van het jaar 2,5 procent van hun inkomen toekennen. Dit fonds, de Qatar Foundation, is na een strenge screening officieel erkend door de overheid in Qatar en ook alle begunstigden worden gescreend… Zowel de geldstromen als de motieven van de geldgevers zijn inzichtelijk voor iedereen die hier vragen bij heeft.”

Na deze opening van zaken is er geen enkel beletsel voor Bouyafa om zich te distantiëren van de Europese federatie FIOE. Immers, minister Ter Horst, heeft in april al verklaard dat dit de Europese tak is van de Moslimbroederschap. Van de FION en Bouyafa gaat volgens de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) geen directe dreiging uit. Maar wel ligt er sinds 2007 een dik AIVD-rapport, waarin staat dat radicale organisaties als de Moslimbroederschap op termijn een gevaar kunnen opleveren voor onze open democratische samenleving.

Bouyafa distantieert zich echter niet. In december organiseerde de FION nog een trainingsprogramma voor nieuwe moslims, waarbij Jamal Badawi, een leidende figuur van de Moslimbroederschap in Noord-Amerika, de hoofdspreker was.

Badawi is lid van de European Council for Fatwa and Research (ECFR), die is aangesloten bij de FIOE en onder voorzitterschap van Al Qaradawi religieuze voorschriften uitvaardigt voor Europese moslims. Al Qaradawi woont in Qatar, en staat hoog aangeschreven in deze oliestaat. Ook bij de Qatar Foundation, die actief is op vele terreinen, onder meer onderwijs, wetenschap en gezondheidszorg. In de sector van het religieuze onderwijs is Al Qaradawi de centrale figuur.

In de Golfstaat werd in september nog de opening gevierd van het Al-Qaradawi Centre for Islamic Moderation and Renewal. Het instituut wordt gefinancierd door de Qatar Foundation, die onder leiding staat van de echtgenote van de emir. Naamgever Al Qaradawi is zoals bekend alleen gematigd en vernieuwend vergeleken met de jihadisten van Al-Qaida en de salafisten in buurland Saoedi-Arabië. De eminente geleerde is niet alleen berucht door zijn antisemitische stemmingswisselingen, maar kwam onlangs weer in het nieuws door een fatwa tegen het christelijke kerstfeest.

Eerder riep de Qatar Foundation in de hoofdstad Doha de Faculty for Islamic Studies in het leven. Al Qaradawi is de leider van de adviesraad van deze onderwijsinstelling en speelde volgens de lokale pers een belangrijke rol bij de totstandkoming van deze faculteit. “De faculteit zal een moderne kijk op de islam vertegenwoordigen, maar steunt geen modernisering die de grondbeginselen verwerpt.” De Qatar Foundation betaalt overigens ook de leerstoel van Tariq Ramadan aan de prestigieuze universiteit van Oxford. Hieraan gekoppeld is een baan als gasthoogleraar aan de islamitische faculteit in Qatar.

Yahia Bouyafa verkeert duidelijk in een spagaat. In Nederland moet hij leider zijn van een ‘progressieve en homovriendelijke moskee’. Zijn geldschietende geestverwanten in het buitenland willen alleen hervormingen die de fundamenten van de islam niet aantasten. Met zijn ontwijkende antwoorden over de Moslimbroederschap hoopt Bouyafa de Nederlandse critici gerust te stellen zonder zijn machtige vrienden in Qatar tegen het hoofd te stoten.

Geplaatst op 8 januari 2010